Ὀμφαλόσκεψις

 

Στήν πραγματικότητα, αὐτό πού θά πρέπει νά ἐξερευνηθεῖ εἶναι οἱ τρόποι μέ τούς ὁποίους γίνεται ἀντιληπτός ὁ κόσμος καί τά πράγματα πού μᾶς περιβάλλουν στήν ὀρθόδοξη καί τή λατινική θεολογία. Νά διασαφηνιστοῦν οἱ ἔννοιες τοῦ δικαίου, τοῦ νόμου, τῆς ἀρετῆς, τῆς ἀγάπης, τοῦ καθήκοντος, τῆς συγχωρήσεως. Ἴσως τότε νά κατάφερνε κανείς νά ἐξωρύξει τό φῶς καί τήν θερμότητα ἀπό τή γενικότητα τῶν θέσεων πίσω ἀπό τίς ὁποῖες κρύβονται. Νά διαχωρίσει τό "φῶς τῆς φωτιᾶς" ἀπό τήν "ζεστασιά τῆς φωτιᾶς".

Μέ τρεῖς τρόπους μπορεῖ νά δεῖ κανείς τόν κόσμο. Τόν καταστροφικό, τόν θεϊκό καί τόν ἀνθρώπινο. Ἡ καταστροφική ἀντίληψη τοῦ κόσμου δέν εἶναι μιά τερατώδης ἐξωτερική διάστασις. Κομμάτια μέσα μας πού δέν γνωρίζουμε ἤ δέν ἐλέγχουμε συνθέτουν ἕνα σύνολο πού δέν εἶναι ἀρμονικό καί χειραγωγοῦν τόν ἐσωτερικό μας κόσμο μέ τρόπο πού μᾶς κάνει νά ἐρμηνεύουμε αὐτό πού βλέπουμε λανθασμένα περιορίζοντας τό βλέμμα μόνο στό τί τά πράγματα μποροῦν νά μᾶς προσφέρουν, πώς μᾶς ἐξυπηρετοῦν. Ἡ θεϊκή ἀντίληψη κοιτάζει τά πράγματα καί τούς ἀνθρώπους ὅπως εἶναι στήν πραγματικότητα. Ὁ Θεός δέν ἐνδιαφέρεται νά ὑπηρετήσει, δέν ἔχει ἀνάγκη νά ἱκανοποιήσει ἤ νά γίνει ἀρεστός. Ἡ θεϊκή ἀντίληψη -ὅπως ἡ Ὀμηρική ποίηση- δέν περιγράφει "αὐτό πού ἀρέσει", ἀλλά αὐτό πού "εἶναι". Ἡ ἀνθρώπινη ἀντίληψη εἶναι ἕνα ἐνδιάμεσο στάδιο ὅπου κάποια πράγματα τά ἐρμηνεύουμε σωστά καί κάποια ἄλλα λανθασμένα. Ἡ βία εἶναι ἕνας ἀπό τούς παράγοντες πού ἐπηρρεάζουν τήν διαμόρφωση τῶν τρόπων μέ τούς ὁποίους ἀντιλαμβανόμαστε τόν κόσμο. Ἡ βία περιορίζει τή δυνατότητα τῆς “ἄρνησης”. Ὁποιαδήποτε μορφή θεσμικῆς ἤ δομικῆς βίας πού δέν ἐπιτρέπει τήν ἄρνηση ἐπιβάλλει τήν ἐξαναγκαστική σιωπή.

Ἡ ἔννοια τοῦ δικαίου στίς γλῶσσες πού ἔλκουν τήν καταγωγή τους ἀπό τήν λατινική ταυτίζεται μέ τήν ἐπίλυση διαφωνιῶν, σέ ἀντιδιαστολή μέ τήν Ἑλληνική καί τήν Ἐβραϊκή στίς ὁποῖες δίκαιο σημαίνει συμβατότητα. Στό πλαίσιο αὐτό, ἡ ἀξία καί ἡ δύναμη τῆς “ἀγορᾶς” ἐμποτιζόμενες μέ προδοσία καί ἐξαπάτηση, παραγκωνίζουν τήν ἔννοια τοῦ δικαίου καί τήν ὑποκαθιστοῦν μέ τήν αἴσθηση τοῦ ὀρθοῦ. Αὐτοί πού διατρέχουν τόν μεγαλύτερο κίνδυνο σέ αὐτή τή λογική εἶναι ἐκεῖνοι πού δέν ἔχουν "ἀντίκρυσμα" στήν ἀγορά. Ἡ πραγματικότητα καί ἡ ἐμπειρία τοῦ ἀτόμου ἐκμηδενίζονται καί στό δράμα τῆς ζωῆς ὁ δυτικός ἄνθρωπος ὑποβιβάζεται σέ συναλλαγματική ἀξία. Στόν δυτικό κόσμο τό χρέος τῆς ἀγάπης εἶναι ἄρρηκτα συνδεδεμένο μέ τό χρέος οἰκονομικῶν συναλλαγῶν.

Θρησκευτικοί καί πολιτικοί ἠγέτες υἱοθετοῦν τεχνικές μάρκετινγκ προκειμένου νά ἀποκτήσουν οἰκονομική ἰσχύ καί νά καταλάβουν τήν ἐξουσία.

"εἰ κεῖνόν γ᾽ Ἰθάκηνδε ἰδοίατο νοστήσαντα,
πάντες κ᾽ ἀρησαίατ᾽ ἐλαφρότεροι πόδας εἶναι
ἢ ἀφνειότεροι χρυσοῖό τε ἐσθῆτός τε."

Καλόγερος

Ὁ καλόγερος (πτηνό τῆς οἰκογένειας τῶν Παριδῶν μέ τήν ἐπιστημονική ὀνομασία Parus major) ἐμφανίζεται συχνά στά χαμηλά κλαδιά τῶν δένδρων τοῦ κήπου κάνοντας ἀκροβατικές κινήσεις πού ὑποστηρίζονται ἀπό τά χτυπήματα τῶν φτερῶν του. Ὁ καλόγερος φημίζεται γιά τό φωνητικό του ρεπερτόριο καί γιά περισσότερο ἀπό μιά πεντηκονταετία ἀποτελεῖ τό πρότυπο εἶδος οἰκολογικῶν καί συμπεριφοριστικῶν ἐρευνῶν.

Ἡ δύναμη τῆς γλῶσσας ἔγκειται στήν δυνατότητα σχηματισμοῦ ἠχητικῶν νοημάτων –λέξεων- πού εἶναι τό ἀποτέλεσμα συνδυασμοῦ ἤχων πού ἀπό μόνοι τους δέν ἔχουν κανένα νόημα. Ἡ ἱκανότητα συνδυασμοῦ ἤχων ἄνευ νοήματος σέ ἠχητικές “λέξεις” ἔχει ἐπιβεβαιωθεῖ ἀπό ἔρευνες σέ πτηνά, πιθήκους καί ἄλλα ζῶα. Τό ἐπόμενο στάδιο μετά τίς λέξεις εἶναι ἡ σύνταξη προτάσεων, ὁ συνδυασμός συγκεκριμένων λέξεων γιά νά δημιουργηθοῦν ἐκφράσεις μέ πιό πολύπλοκο νόημα. Ἡ σύνταξη προτάσεων ἀποτελεῖ τή βάση τῆς ἀνθρώπινης ἐπικοινωνίας καί μέχρι πρότινος ἐθεωρεῖτο μοναδικό χαρακτηριστικό τῆς ἀνθρώπινης γλῶσσας καί κατά συνέπεια ἀποκλειστικό προνόμιο τοῦ ἀνθρώπου. Πρόσφατα διαπιστώθηκε πώς ὁ καλόγερος ἔχει ἀναπτύξει τό χαρακτηριστικό τῆς σύνταξης προτάσεων καί ἔχει τή δυνατότητα νά σχηματίζει ἐκφράσεις μέ νόημα.

Αὐτές τίς μέρες τῆς κατ’οἶκον ἀπόσυρσης ἀπό τή συνηθισμένη καθημερινότητα ὁ καλόγερος κάθε πρωϊ κτυπᾶ τό τζάμι τοῦ παράθυρου πού βλέπει στόν κῆπο. Τό πτηνό καλόγερος ὅπως καί ὁ ἀντίστοιχος ἄνθρωπος καλόγερος χρειάζονται ἕναν συνομιλητή ἀπόμακρο καί ἄγνωστο ἐπειδή μόνο κατά αὐτόν τόν τρόπο μποροῦν  νά ἐπικοινωνοῦν χωρίς νά καθορίζονται ἀπό τόν συνομιλητή τους. Οἱ καθιερωμένοι κώδικες περιορίζουν τό λεξιλόγιο σέ λίγες συγκεκριμένες λέξεις. Ἡ ἐπικοινωνία μειώνεται στήν ἀποκρυπτογράφηση κάποιου κώδικα καί ὄχι στήν κατανόηση τοῦ νοήματος τῶν λέξεων. Ὁ καλόγερος ἔχει ἀνάγκη ἀπό ἀπελευθερωμένες λέξεις προκειμένου νά ἐπιτύχει τό στόχο του. Ὁ στόχος τοῦ καλόγερου εἶναι νά παραδώσει τό σύνολο τῆς ποίησης πού ἔχει λάβει ἐκ τῶν προτέρων στό συνομιλητή του. Ἡ ὑποχρέωση τοῦ συνομιλητῆ εἶναι νά ἀκούει πάρα πολύ προσεκτικά ὧστε νά μπορέσει νά κατανοήσει τόν κτύπο τῶν προφορικῶν λέξεων ὁ ὁποῖος τοῦ προσφέρεται σέ ἀφθονία νοημάτων.

Στό τέλος τοῦ ποιήματος, ὁ ἀκροατής παραμένει μόνος μέσα σέ μιά σκοτεινή εὔγλωττη θάλασσα. Ὁ καλόγερος λαχανιασμένος ἀπό εὐχαρίστηση, κυματίζει τά φτερά του, ἀκροβατεῖ ἀπό κλαδί σέ κλαδί καί μυημένος στά μυστικά τῆς Ἑλληνικῆς γραμματικῆς, τραγουδᾶ “πεπαιδευκώς” δηλώνοντας τήν ἀδυναμία του νά συνεχίσει τή διδασκαλία διά τό ὑπόλοιπον τῆς ἡμέρας. Συνεπαρμένος ἀπό τήν ποίηση τοῦ καλόγερου τίς ἐγκλίσεις, τόν παρακείμενο, τόν ὑπερσυντέλικο, τήν εὐκτική, τά ἐπιρρήματα καί τίς ἀντωνυμίες φωταγωγῶ τό ἐσωτερικό σκοτάδι.

Ἡ πολιτικὴ ὀρθότητα τοῦ ἀνθρώπινου ζώου

τῆς Ξένιας Πολίτη ( ἀπό ἐδῶ)

        

        Ρίχνοντας μιὰ πρόχειρη ματιὰ στὰ σύγχρονα σχολικὰ βιβλία Γλώσσας καὶ Λογοτεχνίας κυρίως, τοῦ Δημοτικοῦ καὶ τοῦ Γυμνασίου, κι’ ἐπιμελῶς ἀποφεύγοντας τὰ βιβλία Ἱστορίας πρὸς προστασίαν τοῦ εὐαίσθητου, πλέον, νευρικοῦ μας συστήματος, παρατηροῦμε μὲ φίλους μου, τά διάφορα εὐτράπελα καὶ κωμικοτραγικὰ ποὺ ὑποπίπτουν στὴν ἀντίληψή μας:  Οἱ γατοῦλες ἡρωοποιοῦνται ἢ ἀφοδεύουν μέσα στὰ Ἱερά, τά παιδάκια τῆς Δ΄Δημοτικοῦ καλοῦνται νὰ συνθέσουν νανουρίσματα γιὰ χταπόδια, τά σκυλάκια μποροῦν νὰ σκέφτονται (!) ἢ νὰ προσεύχονται ἔξω ἀπὸ τὶς ἐκκλησίες (!) μέσα στὶς ὁποῖες, οἱ ἅγιοι εἶναι κάτι ἄσχημοι γέροι, ἐνῷ τά μοναστήρια εἰκονογραφοῦνται χωρὶς σταυρό.

        Διαβάζουμε κείμενα Γλώσσας τῆς Α΄Γυμνασίου ὅπου δωδεκάχρονα κορίτσια, δεόντως ξεπεταγμένα, σχετίζονται μὲ ἐξωσχολικοὺς εἴκοσι-εἰκοσιπέντε ἐτῶν, γιὰ νὰ μὴν πῶ, ὅτι τά ἴδια τά βιβλία γέμουν ἐνδιαφερόντων θεμάτων π.χ. συνταγῶν (πῶς νὰ φτιάξετε μακαρόνια μὲ κιμά, κορμὸ κι’ ὀμελέτα), διαφημίσεων play station, ὁδηγιῶν χρήσεως καφετιέρας καὶ κλιματιστικοῦ, μὲ κερασάκι στὴν τούρτα βέβαια, τά μαθήματα ἀστρολογίας (βιβλίο Γλώσσας στὴ Γ΄Γυμνασίου). Οἱ φίλοι μου μὲ ξέρουν ὡς δεινὴ μαγείρισσα, γιὰ θαυμάστρια ἂς ποῦμε, τοῦ Ξενοπουλου (κι’ ὄχι βέβαια γιὰ τὸ κείμενο «ἡ γάτα τοῦ παπᾶ» που τά κάνει στὸ Ἱερό, κείμενο Γ’ Γυμνασίου), γιὰ ἀρκούντως φιλόζῳη, ἄθεη ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἀλλὰ καὶ γιὰ «φάν» τῆς Ἀστρολογίας. Τὸ σημειώνω αὐτὸ, μόνο καὶ μόνο πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων, μιὰ ποὺ οἱ καιροὶ εἶναι πονηροί…Αὐτὰ τὰ βιβλία, τὰ «περιοδικὰ ποικίλης ὕλης» ὅπως τά ἀποκάλεσε εὔστοχα ὁ δάσκαλος Δ. Νατσιός, δύνανται νὰ κλέψουν τὴ δουλειὰ καὶ τὴ δόξα τῶν ἐφηβικῶν περιοδικῶν περιπτέρου ὅμως τὰ πράγματα, κι’ ἂς μὴν εἴμαστε ἀφελεῖς, δὲν εἶναι τόσο ἁπλὰ.

Γλῶσσα καί Κοινωνία ( τοῦ Ἀλεξάνδρου Παπαδιαμάντη)

Ἐφημερίδα ΑΛΗΘΕΙΑ (18/2/1907)-Γλῶσσα καί Κοινωνία ( Ἀλ. Παπαδιαμάντης)

Ὅτι γιά κάθε ξεχωριστό ἄνθρωπο εἶναι ἡ ἀνάσα εἶναι γιά ἕναν λαό ἡ γλῶσσα. Ἡ παρεμπόδιση τῆς φυσικῆς αναπνοῆς καταλήγει σέ ἀσφυξία. Κατ’ ἀναλογία σέ πνευματική στειρότητα καί κοινωνικό μαρασμό ὁδηγεῖ ὁ ἀκρωτηριασμός τῆς γλώσσας μέσῳ συνταγμάτων, νόμων καί διαταγμάτων συνιστᾶ δέ, ὡς βιασμός μιᾶς φυσικῆς διαδικασίας, τήν ὑψίστη μορφή πραξικοπήματος.

Μόνον στην νεοαιωνία Ἑλλάδα  θά μποροῦσαν νά ἀνακαλυφθοῦν  γλωσσικά ζητήματα, νά γίνουν μέσα αὐτοπροβολῆς κάθε ψωνισμένου ἤ ἀντικείμενο ἰδεολογικῆς ἀντιπαράθεσης, ἄλλοτε χρησιμεύοντας ὡς ἔνδειξη προοδευτικότητας καί ἄλλοτε ὡς τεκμήριο ἐθνικοφροσύνης. Ἴσως τό " γλωσσικό" νά ἦταν τό χαλί κάτω ἀπό τό ὁποῖο κρύφτηκαν τά πραγματικά προβλήματα καί ἡ πνευματική μιζέρια. Μόνον στό ἑλλαδικό τσογλανοκρατίδιο – ὅπως εὔστοχα τό χαρακτηρίζει ὁ Κωστῆς Παπαγιώργης στήν συνέντευξη πού ἀκολουθεῖ - θά μποροῦσε νά ἰδεολογικοποιηθεῖ ἡ ἀνάσα ἑνός λαοῦ καί νά ρυθμίζεται δικτατορικά μέ νομοσχέδια ἐπιβολῆς τοῦ μονοτονικοῦ.

Ἀρχαῖα καί γλωσσικό πρόβλημα

ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ( Γεράσιμος Κακλαμάνης ἐφημερίδα ΕΘΝΟΣ 22/7/1987)

Ἀγάλλονται οἱ ψυχὲς πολλῶν πού μὲ τὴν ἐπαναφορὰ τῶν Ἀρχαίων στὰ Γυμνάσια, ἡ περὶ «γλωσσικοῦ» συζήτηση δὲν πρόκειται νὰ σταματήσει. Πολὺ περισσότερο οἱ περὶ τὸν ὑπουργὸ ὁμάδες στὸ ὑπουργεῖο, ὅπου τὸ θέμα μὲ τὸ «γλωσσικὸ» εἶναι «ντόρος νὰ γίνεται». Γιατί ἂν σταματήσει, θὰ σταματήσουν κι αὐτοὶ νὰ γράφουν ἐπιφυλλίδες.

Ἔτσι θὰ χάσουν τὴ δυνατότητα κάποιας ἕδρας ἢ τὴν ἐκπόρθηση κάποιας θέσης βελτιωμένου μισθοῦ μέσῳ τῆς «προσφορᾶς» τους στὴν Παιδεία...

Καὶ ἐμεῖς δὲν ἀμφιβάλλουμε πὼς τὰ Ἀρχαῖα θὰ ξαναμποῦν, ἔστω κι ἂν ξεχαστεῖ κάποια ψιλὴ — ὁπότε θὰ χρειαστοῦν «νέοι ἀγῶνες» νὰ μπεῖ ἡ ψιλή, ἀλλὰ θὰ ξεχαστεῖ μετὰ ἡ δασεῖα» «νέοι ἀγῶνες» καὶ γιὰ τὴ δασεῖα, ὁπότε θὰ ξεχαστεῖ ἡ ὑπογεγραμμένη κ.ο.κ. Καὶ φυσικὰ κάθε φορά «βαθύτατες ἀναλύσεις» καὶ κείμενα στὶς ἐφημερίδες γιὰ τὴν τεράστια «ἐθνικὴ σημασία» τῆς ψιλῆς καὶ τῆς ὑπογεγραμμένης, γιὰ τὴ σημασία τους στὴ διατήρηση τῆς «παράδοσης» καὶ τῆς «ρίζας» καὶ πάει λέγοντας. Ὅλα αὐτὰ εἶναι γνωστά...

Γιὰ μᾶς βέβαια δὲν τίθεται θέμα  γλώσσας. Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα εἶναι μία καὶ ἀδιάσπαστη — παρὰ τὰ μερικὰ «πού» πού εἶναι βαλκανικῆς φύσεως ἐπιδράσεις, ὅπως καὶ μερικὰ ἀνάλογα φαινόμενα γλωσσικῆς ὑφῆς, καθόλα ὅμως ἱστορικῶς φυσιολογικά. Ὅτι ἡ γλῶσσα εἶναι μία, πέραν ἀπὸ τοὺς γλωσσολόγους» καὶ τοὺς «εἰδικούς», τὸ καταλαβαίνει κανεὶς ἀπὸ τὸ ἑξῆς ἁπλό: Ὅσοι ἔτυχε νὰ διδαχθοῦν στὸ Γυμνάσιο Ἀρχαῖα παλιότερα, ξέρουν πόσο ἡ μελέτη τῆς ἀρχαίας γλῶσσας βοηθᾶ γιὰ τὴ γραμματικὴ δομὴ καὶ κατανόηση τῆς ὁμιλουμένης. Κι αὐτὸ ἀκριβῶς πάει νὰ πεῖ, ὅτι ἡ γλῶσσα εἶναι μία.

Τοῦ αἰγάγρου ( Ἀνδρέας Ἐμπειρίκος - Ὀκτάνα)

ΤΟΥ ΑΙΓΑΓΡΟΥ
Πήδηξε ὁ αἴγαγρος καὶ στάθηκε σὲ μία ψηλὴ κορφή. Στητὸς καὶ ρουθουνίζοντας κοιτάζει τὸν κάμπο καὶ ἀφουγκράζεται πρὶν ἄλλο σκίρτημα σὲ ἄλλη κορφὴ τὸν πάη.

Τὰ μάτια του λάμπουν σὰν κρύσταλλα καὶ μοιάζουν μὲ μάτια ἀετοῦ, ἢ ἀνθρώπου ποὺ μέγας οἶστρος τὸν κατέχει. Τὸ τρίχωμά του εἶναι στιλπνὸ καὶ ἀνάμεσα στὰ πισινά του πόδια, πίσω καὶ κάτω ἀπ’ τὸ κεντρί του, τὸ μέγα σήμαντρον τῆς ἀπολύτου ὀρθοδοξίας ταλαντευόμενον σὲ κάθε σάλεμά του, βαριὰ καὶ μεγαλόπρεπα κουνιέται.

Σιωπηλός ψηφιακός ἐγκέφαλος

Δογματισμὸς εἶναι ἡ φυσιολογικὴ κατάσταση τοῦ ἀνθρώπινου μυαλοῦ, ἡ θέση στὴν ὁποία τείνει ἀπὸ τὴ φύση του. Ὁ σκεπτικισμὸς εἶναι μιὰ κατάσταση κρίσης, τὸ ἀναπόφευκτο ἀποτέλεσμα τῆς διανοητικῆς ἐνδιάμεσης φάσης ποὺ ἐμφανίζεται ἀπαραιτήτως, ὅποτε τὸ ἀνθρώπινο μυαλὸ καλεῖται νὰ ἀλλάξει δόγμα -οὐσιαστικὰ τὸ διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖο ὁ νοῦς ἐπεξεργάζεται τὸ ἐὰν θὰ ἐπιτρέψει τὴ μετάβαση ἀπὸ τὸν ἕνα δογματισμὸ στὸν ἄλλο. Οἱ ἄνθρωποι ὑπάκουσαν σ΄αὐτὸν τὸν τυραννικὸ νόμο τῆς φύσης τους ἀκόμα καὶ στὶς ἐπαναστατικές τους περιόδους, δίνοντας δογματικὴ μορφὴ στὶς σημαντικὲς ἰδέες. Αὐτὰ μονολογοῦσε ὁ σιωπηλὸς Σωτήρης, τὰ βράδυα ποὺ ἐμφανιζότανε στὸ καφενεῖο ὅταν τὸ πρωὶ τὸν εἶχαν ἀπολύσει ἀπὸ τὴ δουλειά, κάτι ποὺ εἶχε ἀποκτήσει χαρακτήρα μονιμότητας ἀπὸ τὴν ἀνάποδη.

-Τί ἔγινε ρὲ Σωτηράκη πάλι πριονοκορδέλα σὲ περάσανε; Τὸν ρωτοῦσε ὁ Χαιρεκάκης ποὺ ἀπὸ καιρὸ εἶχε ἀρχίσει νὰ τὸν παίρνει στὸ ψιλό.

Κωστῆς Παπαγιώργης - Μαϊμούδες

Τό παρακάτω κείμενο τοῦ Κωστῆ Παπαγιώργη προέρχεται ἀπό τό βιβλίο του " Ἡ κόκκινη ἀλεποῦ -Οἱ ξυλοδαρμοί"

Ὅταν πασχίζει κανείς νά ἐκφραστεῖ, τό μέγιστο ἐμπόδιο εἶναι ἡ παιδεία του. Ὅσα τοῦ μάθανε. Ὄχι τόσο ἐπειδή ἡ προσωπική ἔφεση μπορεῖ νά ἀντιβαίνει στά καθεστῶτα διδάγματα, ἀλλά κυρίως ἐπειδή ἡ συστηματική μόρφωση καταδικάζει τίς περισσότερες φορές σέ ἀτροφία καί σκολίωση αὐτήν ἀκριβῶς τήν ἐνδιάθετη τάση.

Ἡ παιδεία πού ἐπιδαψιλεύεται ἀφειδώλευτα δημιουργεῖ κάτι τερατῶδες: ἄτομα μέ συγκρότηση ἀλλά χωρίς κλίση, μῆτρες πού πάσχουν ἁπλῶς ἀπό ἀνεμογκάστρι. Ἀλλά χωρίς τήν κλίση καί τήν ἀληθινή «σύλληψη», τή φλέβα μέ ἄλλα λόγια, καμιά δουλειά δέ γίνεται στήν ἐντέλεια. Χρειάζεται κανείς τύχη, τύχη καί ἀτυχία μαζί, γιά νά μπορεῖ νά ζεῖ τό θέμα του καί ὄχι νά τό ἀναπτύσσει κάθ ὑπαγόρευση, νά γράφει ἀπό δική του ὁρμέμφυτη ἀνάγκη καί ὄχι ἀπό φιλολογικό κούρδισμα –ἐπειδή τζάνεμ, τό πολύ διάβασμα φέρνει καί τό πολύ γράψιμο -, πράγματα ὅλα αὐτά πού εὐτυχῶς δέν διδάσκονται καί οὔτε ἦταν ποτέ δυνατόν νά διδαχτοῦν καί νά μεταδοθοῦν.

Πυρσός λαμπρός τοῦ ὑπερτάτου φαροδείκτου (Ὀκτάνα - Ἀνδρέας Ἐμπειρίκος)

Ἀηδιασμένοι, μπουχτισμένοι, μπερδεμένοι, σχεδὸν πισθάγκωνα δεμένοι, ἀπὸ τὰ ψέματα καὶ τὶς φενάκες τῆς φοβερῆς ἐτούτης ἐποχῆς, τρεῖς-τέσσερεις φίλοι μου καὶ ἐγώ, ὅλοι μας ναυτικοὶ ἐκ ναυτικῶν, ὅλοι μας θαλασσινοὶ ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων, ἀπόφασι πήραμε νὰ φύγουμε.
Ψάχναμε λοιπὸν στοὺς χάρτες, ψάχναμε στοὺς φαροδεῖκτες νὰ βροῦμε τὴν πορεία μας, ποιοὺς κάβους θ’ ἀπαντήσουμε, πόσα καὶ ποιὰ φανάρια καὶ ποιὰ τὰ δύσκολα σημεῖα τοῦ πόντου, πρὶν ξεκινήσουμε γιὰ τὸ ταξίδι μας, πρὶν ρίξουμε πέτρα πίσω μας, πρὶν βγοῦμε στ’ ἀνοιχτά, ἄπιστοι ὅλοι μας, μὰ ὅλοι γιὰ πίστι διψασμένοι - ὅσο μεσ' στὴν καρδιὰ τοῦ θέρους γιὰ τ’ οὐρανοῦ τὸν ὄμβρο ἡ πυρωμένη γῆ.
Βρισκόμαστε λοιπὸν στὸ σπίτι μου, σὲ ἀπόστασι μικρὴ ἀπ’ τὸ λιμάνι, καὶ ὅλη τὴν νύκτα ψάχναμε μὲ τὴν ψυχὴ στὰ χείλη, νὰ μάθουμε ἐκ τῶν προτέρων, μὲ χάρτες, μὲ διαβῆτες, μὲ φακοὺς ὅ,τι νομίζαμε ἀπαραίτητο (ἀκοῦστε, ἀκοῦστε ἂν εἶναι δυνατόν!), τὸν πλήρη ἐκ τῶν προτέρων προορισμό μας! 

Διαφορά ποιότητας...( Κωστῆς Παπαγιὤργης )

Ὅπως ἡ ἐκκλησία καταντᾶ μουσεῖο ἤ ὠδεῖο μετά τήν ἀποχώρηση τοῦ Θεοῦ, τά στάδια ἐκεῖ πού ἀνέδειχναν ὑποψήφιους μαραθωνομάχους καί σαλαμινομάχους, κατέληξαν νά φιλοξενοῦν μανιακούς – ἀθλητές καί φιλάθλους – γιά ρεκόρ. Ὁ πρῶτος ( καί μοναδικός ἄλλωστε) μαραθωνοδρόμος ἔτρεξε καί ἔπεσε γιά κεῖνο πού ἀποκαλοῦσε «πατρίδα» του, οἱ ὑπολοιποι κάνουν ὅτι μποροῦν γιά νά σβήσουν τά ἴχνη του. Γνωστή ἱστορία: ὅπου πέφτει στά κύματα ἕνας Αἰγέας, οἱ «νοσταλγοί» στήνουν πανηγυρικά ἕνα βατήρα γιά καταδύσεις.

Κωστῆς Παπαγιώργης ( Σιαμαῖα καί ἑτεροθαλῆ)

Πεθαίνετε διότι ἐσκοτώσατε τό Πνεῦμα -Περικλῆς Γιαννόπουλος

Πεθαίνετε διότι ἐσκοτώσατε τό ΠΝΕΥΜΑ.
Ἐνόσω δέν Ἀναστηθῆ καί Ἀναστηλωθῆ τό ΠΝΕΥΜΑ, ἀδύνατον νά ἀρχίση ἡ ὑπάρχουσα : ΖΩΝΤΑΝΗ ΕΛΛΑΣ.

…Ἀλλά τό ἀπελπιστικόν δέν εἶναι ἡ ἀζωγράφιστος καί ἀκατανόμαστος αὐτή κατάστασις. Τό ἀπελπιστικόν εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Ἑλλαδικοῦ Πνεύματος. Οὐδέποτε τό Ἑλληνικόν δαιμόνιον κατήντησεν εἰς τοιαύτην ἀποχαύνωσιν, εἰς τοιοῦτον ἀφανισμόν. Τό Ἑλλαδικόν Πνεῦμα ἀπεκρυσταλλώθη, εἰς ἕνα ἀνυπόφορον Βλακόπνευμα. Βλάξ τέλειος, σάν πρέσβυς καί σάν ὑπουργός Ἐξωτερικῶν, Ἕνα Εἴδωλον διπρόσωπον, σάν τούς Ἑρμᾶς τῶν παλαιῶν μας δρόμων. Μιστριώτης Ψυχάρης, μέ τήν μίαν ὄψιν, ἀπολίθωμα Βλακοδιδασκαλικοῦ Μπαμπούλα, μέ τήν ἄλλην, ἀποκρυστάλλωμα μειδιάματος Αὐταρέσκου Βλακοκατεργάρη. Τό καταχρεωκοπημένον Ἑλλαδικόν Βλακόπνευμα, τό ναυαγῆσαν καθ’ὅλας του ἀνεξαιρέτως τάς ἀενάους ἐπιχειρήσεις, ἀπεκοκκαλώθη: Θρησκευτικός κοιλοτυμπανισμός, Πολιτικός Κραβαριτισμός, Διπλωματικός Ἀποστραβωμός, Ἐπιστημονικός Κομπογιανιτισμός καί ἀναιδέστατος διαφημισμός. Στρατιωτικός Περικλετισμός, Ναυτικός Φασουλισμός, Κοινωνικός Σαπισμός, Ἐμπορικός Σαραφισμός. Ἰδεολογικός Τσουμπεδισμός, Φιλολογικός Φουστανελισμός καί Καλλιτεχνικός πανελλαδικός γκαρικτικότατος Γαϊδουρισμός.
Ὅλα τά μεγάλα Ἐργαστήρια Ἑλλάδος ἀναδημιουργημένης ὅλα τά μαρμαροβογγούντα Μέγαρα, κλειστά, βουβά, μέ χνῶτα Πυραμίδων. Περπατῆτε σιγά, ὦ εἰσερχόμενοι, ὁμιλεῖτε σιγά, ἀποκαλυφθεῖτε, ἐδῶ ζοῦν: οἱ Τωρινοί Πεθαμένοι. Αὐτή ἡ Βουλή τῶν ὑλακτούντων σκύλων, δι’ ὅλα τά ἀτομικά καί μισοατομικά τοπικά συμφέροντα. Βουβή εἰς πάντα τά ἀνωτέρω ζητήματα, καί μόλις ἐκφέρη τις φωνή δι’ὑψηλόν τι Ἑλλαδικόν ἤ Πανελλήνιον ζήτημα, σηκώνονται οἱ Ὑπουργοί καί ἐν μέσῳ τῆς νεκρικῆς ὀργῆς τῶν Κουτσούρων, σάν νά εἶχαν ἐνώπιόν των ψόφιον Πατριάρχην, μόλις κατορθώνοντες νά συγκρατήσουν τά γέλοια, ἐπαναλαμβάνουν μέ σοβαρότητα χιλίων τόννων, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ σιγή διά νά μή λιποθυμήσουν τά Ἐθνικά Συμφέροντα! 

Πεθαίνω σάν χώρα ( Δημήτρης Δημητριάδης )

«…Μισῶ αὐτή τή χώρα. Μοῦ ἔφαγε τά σπλάχνα. Γράφω σ’ἐσένα γιατί μαζί ποθήσαμε νά εἶναι γόνιμα αὐτά τά σπλάχνα, κι αὐτός ὁ πόθος μᾶς ἕνωσε νύχτες καί νύχτες…καί σ’ἄλλες ὧρες τῆς μέρας, ὅταν ξαφνικά γινόταν ἕνα θαῦμα καί ξεχνούσαμε τόν τρόμο πού ἔτρεχε στούς δρόμους καθώς μές στίς φλέβες μας…τά ἐφιαλτικά δελτία εἰδήσεων πού μᾶς ἐμπόδιζαν ἀκόμα καί νά κοιταζόμαστε…διαβασμένα ἀπό θεότρελους ἐκφωνητές…τά οὐρλιαχτά πού σκέπαζαν ἀκόμα καί τίς σειρῆνες τῶν ἀσθενοφόρων…Ποτέ δέ θά τό πίστευα πώς ἡ ἀνθρώπινη φωνή μπορεῖ νά φτάσει σέ τέτοια ὕψη…νά εἶναι τόσο ἀπύθμενη…νά προκαλεῖ τόση ἀναστάτωση μέ τήν ἐπιβολή της…Τέλος πάντων, ποτέ δέν συνήθισα τούς ἀνθρώπους ἀλλ’ αὐτό εἶναι μία ἄλλη μου ἀναπηρία. Βιάζομαι τώρα νά σού πῶ μερικά πράγματα κι αὐτά τά λόγια θά εἶναι καί τά τελευταία πού θάχεις ἀπό μένα. Μισῶ αὐτή τή χώρα. Μοῦ ἔφαγε τά σπλάχνα. Μοῦ τά’φαγε. Τή μισῶ. Ναί, τή μισῶ, τή μισῶ. Δέν μπορεῖ μία γυναίκα νά ζήσει μέ τέτοια σπλάχνα μέσα της. Ὅσο τό σκέφτομαι, μοῦ’ρχεται νά ξεράσω τόν ἴδιο τόν ἑαυτό μου. Νιώθω σάν ξέρασμα. Μπορεῖ καί νάμαι. Μία γυναίκα…δέν εἶναι σά μία χώρα πού ἀξιοποιεῖ τά ἐρείπιά της, τούς τάφους της…πού τά ξεπουλάει ὅλα γιά ἐθνικό συνάλλαγμα…ζώντας ἀπ’αὐτά. Ἐγώ δέ θέλω νάμαι μία χώρα. Δέν εἶμαι χώρα. Δέ θέλω νά εἶμαι αὐτή ἡ χώρα. Αὐτή ἡ χώρα εἶναι νεκρόφιλη, γεροντόφιλη, κοπρολάγνα, σοδομίστρια, πουτάνα, μαστροπός καί φόνισσα. 

Κωστῆς Παπαγιώργης ( περί μέθης )

Ἐπανέρχομαι στόν Κωστή Παπαγιώργη καί τό συγγραφικό του ἔργο. Χαρακτηριστική περίπτωση λογοτέχνη πού ἀντιλαμβάνεται τήν σημασία τῆς μορφῆς στό ἀποτέλεσμα τῆς συγγραφῆς. Θά τόν ἔλεγα μερακλῆ τοῦ γραψίματος.
Κύριο χαρακτηριστικό καί ὅπλο του εἶναι οἱ μεταφορές καί οἱ εἰκόνες, σχεδόν σέ κάθε φράση. Σχήματα λόγου πού ἀγκαλιάζουν ὅλες τίς αἰσθήσεις, μία μία ξεχωριστά ἀλλά καί πολλές μαζί. Πρόκειται γιά ζωντάνεμα τῶν αἰσθήσεων καί κατ’ἐπέκταση τοῦ μυαλοῦ. Τό ἀποτέλεσμα τῆς συγγραφῆς; ἕνα κείμενο πού παραμένει φρέσκο, μετά ἀπό χρόνια κάθε ἐπί πλέον ἐπαφή μαζί του προσφέρει κανούργιες συγκινήσεις. Λόγος ἐξομολογητικός ἀλλά και άκαδημαϊκός ταυτόχρονα, ἄμεσος καί μαζί πειθαρχημένος, γράφει μέ τό χέρι στήν καρδιά χωρίς νά λοξοκυττάζει την βιβλιοθήκη, τήν ὁποία ὅμως δείχνει νά κατέχει σέ βάθος. Ἀποφασιστικά πιστός στό φαινόμενο πού περιγράφει ἀλλά παράλληλα σαφῶς αὐτονομημένος, ἀποδεικνύοντας γιά ἄλλη μία φορά πώς – στή λογοτεχνία - ἐκτός ἀπό τό τί γράφουμε ἔχει περισσότερη σημασία τό πῶς τό γράφουμε. Τό ἐργαλεῖο ἐδῶ, τό ἀντίστοιχο της κάμερας τοῦ σκηνοθέτη, ἤ τῆς παλέτας τοῦ ζωγράφου, εἶναι ἡ γλῶσσα. Σαφῶς πιό δύσκολο καί ἀπαιτητικό, λόγῳ τῶν πολύπλοκων συμβολισμῶν. Ἀλλά καί μέ πολλαπλάσιες συμπυκνωμένες δυνατότητες λόγῳ τῆς ἱστορίας πού κουβαλάει. Γλωσσικός πλοῦτος, δομή καί σύνταξη, γνώση καί βίωμα, ἁρμονικά ζυγιασμένα δίνουν καρπούς ἀπολαυστικούς πού διατηροῦν τό χυμό τους. Ἄρα σάν καρποί ἑνός μερακλῆ ἀπευθύνονται σέ μερακλῆδες.

Παπαδιαμάντης καί γλῶσσα - Κωστῆς Παπαγιώργης

Τόν Βασίλη Ραφαηλίδη τόν γνώρισα ἀπό τά ἄρθρα του στίς ἐφημερίδες. Ἐκτός ἀπό τά πολύ ὡραῖα κείμενα καί βιβλία του, πού ξεχώριζαν γιά τό πλῆθος τῶν ἱστορικῶν στοιχείων καί πληροφοριῶν, ὅπως καί γιά τίς συγκροτημένες καί ξεκάθαρες θέσεις του, ἕνα ἐπί πλέον κέρδος γιά μένα ἦταν ἡ ἀναφορά του ἀπό καιροῦ εἰς καιρόν σέ συγγραφεῖς καί λογοτέχνες. Εἴτε ὡς ἀναφορά ἀποσπασματική λόγω τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἄρθρου, εἴτε πιό ἐκτεταμένη. Ἀπό τίς στῆλες του, μεταξύ ἄλλων, ἔμαθα γιά τόν Γεράσιμο Κακλαμάνη, τόν Κωστῆ Παπαγιώργη, καί τόν Παναγιώτη Κονδύλη. Γιά τόν Γεράσιμο Κακλαμάνη, τόν πιό ἄγνωστο στό ἑλληνικό κοινό, καί κατά κάποιο τρόπο τόν πιό ἀδικημένο –ἀδικημένο καί μέ εὐθύνη δικιά μας πού ἀνεχόμαστε ὁτιδήποτε μᾶς σερβίρουν ὡς ποιότητα, δημιουργία καί τέχνη – ἴσως ἀναφερθῶ στό μέλλον. Γιά τόν Κονδύλη εἶχα ψιλοακούσει ἐπιτιμητικές ἀναφορές ἀπό κάτι ψωνισμένες γραφίδες γιά τό ἔργο του « Ἡ θεωρία τοῦ πολέμου» καί μέχρι ἕνα σημεῖο μέ εἶχαν ἐπηρεάσει. Δυστυχῶς γιά αὐτούς καί γιά ὅσους ἄλλους κάτω του μετρίου προσπαθοῦν εἴτε νά προσαρμόσουν στό μηδαμινό τους ἀνάστημα τίς ἀξίες πού ἀπό μόνες τους ξεχωρίζουν –ἀλλιῶς τί ἀξίες θά ἦταν – , εἴτε ἐπειδή βρίσκονται σέ διατεταγμένη ὑπηρεσία, ὁ Βασίλης Ραφαηλίδης ἔσωσε τήν παρτίδα καί μέ ἔκανε νά διαβάσω Κονδύλη.
 
Ἄν γιά τόν Κονδύλη εἶχα ἀκούσει ὅτι τό πνευματικό κατεστημένο ἐπιθυμοῦσε, γιά τόν Παπαγιώργη ἀγνοοῦσα τήν ὕπαρξή του. Τό πρῶτο βιβλίο του πού ἀγόρασα ἦταν τό « Περί μέθης». Κάποιοι ἄνθρωποι, καί ὁ Παπαγιώργης ἀνήκει σέ αὐτούς, ἔχουν τόν τρόπο τους γράφοντας νά προσελκύουν τό ἐνδιαφέρον γιά κάτι πού προηγουμένως σέ ἔκανε νά ἀδιαφορεῖς. Ἐκτός ἀπό τήν σέ βάθος γνώση τοῦ ἀντικειμένου μέ τό ὁποῖο καταπιάνεται καί τήν διεισδυτικότητα πού τόν διακρίνει, ὁ τρόπος γραφῆς καί ἔκφρασης εἶναι ἕνα δυνατό ἐργαλεῖο καί ὁ ἴδιος ξέρει νά τό χειρίζεται ἐντυπωσιακά. Μέ μέτρο καί χωρίς καμιά μά καμιά ἐπιτήδευση. Μέ τά χρόνια δέν μέ ἀπασχολοῦσε ποιό θά ἦταν τό ἑπόμενο βιβλίο του. Ἀρκεῖ νά μάθαινα ὅτι κυκλοφόρησε κάτι, τό ἀγόραζα σίγουρος ὅτι θά τό ἀπολαύσω. Στά μέχρι τώρα 21 βιβλία του ἔχει ἀσχοληθεῖ μέ τά ἀνθρώπινα πάθη καί συμπεριφορές, φιλοσοφικά , ἰδεολογικά ρεύματα, Ὅμηρο, Σωκράτη, Ντοστογιέφσκυ, Παπαδιαμάντη, τήν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Αὐτή ὅμως εἶναι μία ἁπλή περιγραφή τῆς θεματολογίας του. Κατά τήν ἀνάπτυξη καί τήν παρουσίαση τοῦ θέματος, ἀντί γιά ξερή καί κουραστική ἀναφορά στοιχείων καί πάσης φύσεως λεπτομερειῶν καί ἀπόψεων, ὁ Παπαγιώργης συνδυάζοντας, αὐτός ξέρει τόν τρόπο, γνώσεις ἱστορικές, γνώση τῆς γλώσσας καί πάνω ἀπό ὅλα βίωμα - τό τελευταῖο μπορεῖ νά μήν φαίνεται ἀλλά ἄν δέν τόχεις δέν γίνεται νά γράψεις κάτι ἀξιόλογο– παρουσιάζει ἕνα ζωντανό δημιούργημα. Μέ ἐντυπωσιάζει πώς θέματα τοῦ παρελθόντος ἤ καταστάσεις καί θεωρίες ἀπομακρυσμένες στόν χῶρο καί τό χρόνο, ὁ Παπαγιώργης τίς κάνει ὄχι ἁπλά κτῆμα τοῦ ἀναγνώστη ἀλλά ἐπί πλέον εἴτε τόν ἀναγκάζει εἴτε τόν βοηθάει νά συλλογιστεῖ καί στό τέλος νά ἀνακαλύψει πόσο οἰκεῖα μᾶς εἶναι ὅσα γράφει.
Ἀνάμεσα στά γραπτά του περιλαμβάνεται καί τό « Γειά σου Ἀσημάκη», ἕνα βιβλίο γιά τόν φίλο του Χρῆστο Βακαλόπουλο, συγγραφέα τῆς ἐκπληκτικῆς « Γραμμῆς τοῦ ὁρίζοντος»
Ἀκολουθεῖ ἕνα κείμενο τοῦ Κωστῆ Παπαγιώργη, ἀπό τό βιβλίο του γιά τόν Παπαδιαμάντη,
« Ἀλέξανδρος Ἀδαμαντίου Ἐμμανουήλ», στό ὁποῖο ἀπόσπασμα, λίγο ἐκτεταμένο, ἀσχολεῖται μέ τό γλωσσικό του ὕφος.