Κυριακή, 7 Ιουλίου 2019

Ἡ μαφία στὴν ἐξουσία...




Αὐτοὶ παιδὶ μου δὲν ( Μουσικὴ Μιχάλης καὶ Παντελῆς Καλογεράκης, Στίχοι Μιχάλης Γκανᾶς)

     Ἡ δεξιὰ τῶν Μαρινάκη – Μητσοτάκη, ποὺ σύμφωνα μὲ τὶς δημοσκοπήσεις προβλέπεται νὰ θριαμβεύσει στὶς σημερινὲς ἐκλογὲς δὲν εἶναι ἁπλὰ διπρόσωπη. Εἶναι πολυπρόσωπη. Λίγο ἀπ’ ὅλα. Εἶναι ἡ καραμανλικὴ δεξιά ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ὁποίας μετεμφυλιακὰ καὶ μὲ πρόσχημα τὴν ἀνάπτυξη ἔγινε ἡ διασπάθιση τοῦ σχεδίου Μάρσαλ. Εἶναι ἡ δεξιὰ ποὺ ξεκινάει ἀπὸ τὴν ἀποστασία τοῦ 1965 μὲ χρηματισμοὺς βουλευτῶν ( τὸ ἔχει παραδεχθεῖ ὁ ἴδιος ὁ ἐπίτιμος σὲ τηλεοπτική του συνέντευξη τὸ 1998 ),διασχίζει τὴν ἐποχὴ τοῦ χρηματιστηρίου, τῶν ὀλυμπιακῶν ἀγώνων καὶ τῆς μίζας ἐπὶ Σημίτη καὶ καταλήγει στὴν σημερινὴ νεοφιλελεύθερη παρέα τῶν ἀνθρώπων τῆς ἀγορᾶς. Οἱ τότε κρατικοδίαιτοι ἐργολάβοι ἔχουν δίπλα τους καὶ ὑπόδικους γιὰ ναρκεμπόριο καὶ μαζὺ ὀμνύουν στὴν ἐνότητα ὅλων τῶν Ἑλλήνων ( ἐνδεικτικὴ ἡ χθεσινὴ δήλωση τοῦ Βαγγέλη Μαρινάκη ὡς ὑποβολέα τῆς ΝΔ ἐδῶ).  Αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ νόημα τῆς δήλωσης τοῦ Κυριάκου Μητσοτάκη ὅτι ἦρθε γιὰ νὰ ἑνώσει τοὺς Ἕλληνες. Ἡ ἑνότητα ἐργαζομένων καὶ ἐργοδοτῶν ποὺ θὰ συναποφασίσουν ἑνωμένοι, "ἐλεύθερα καὶ δημοκρατικὰ" τὴν 7ημερη ἐργασία. Αὐτὸς δὲν ἀνακατεύεται, μόνον ἑνώνει...τὸν λύκο μὲ τὰ πρόβατα. Καὶ τέλος εἶναι ἡ'ἀκροδεξιά τοῦ ἀντικομμουνισμοῦ, τῆς πατριδοκαπηλείας καὶ τῆς βαρύγδουπης ἀτάκας "πατρὶς, θρησκεία, οἰκογένεια". Κοινό σημεῖο ὅλων τῶν ἀνωτέρω, τὸ γιουροῦσι στὸ δημόσιο ταμεῖο. 


Τετάρτη, 12 Ιουνίου 2019

Δεξιὸς καὶ φτωχὸς, ἤ ρουφιάνος ἤ κουτὸς...




Ὁ Ἕλληνας (Μουσικὴ Σταμάτη Κραουνάκη, Στίχοι Σ.Κραουνάκης, Ἄ. Παναγιωτοπούλου)
Στὶς τελευταῖες εὐρωεκλογὲς, τὰ ΜΜΕ πῆραν τὴν ἐκδίκηση τους σὲ σχέση μὲ τὴν ἀποτυχία τους  νὰ διαμορφώσουν τὴν κοινὴ γνώμη στὶς 3 ἐκλογικὲς ἀναμετρήσεις τοῦ 2015. Δυστυχῶς, πανωλεθρία ποὺ ὑπέστησαν τὸ 2015 ὑπνώτισε τὸν ΣΥΡΙΖΑ. Πιθανότατα αὐτὴ ὕπνωση θὰ καθορίσει σὲ μεγάλο βαθμὸ καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν τοῦ Ἰουλίου.


Τηλεοπτικὰ κανάλια, ἐφημερίδες καὶ μέσα κοινωνικῆς δικτύωσης ἔβαλαν τὴν πραγματικότητα νὰ στέκεται στὸ κεφάλι, μὲ τὰ πόδια ψηλά στὸν ἀέρα. Ὅτι συνέβη πρὶν ἀπὸ τὸ 2015 ἐξαϋλώθηκε ἀπὸ τὴν μνήμη τοῦ κόσμου. Ἡ τετραετία τοῦ Ταίπρα διεστάλη στὸν χῶρο καὶ τὸν χρόνο ὥστε νὰ περιλάβει τραγωδίες τοῦ παρελθόντος, ὄχι μόνο στὴν Ἑλλάδα ἀλλὰ ἀνὰ τὴν ὑφήλιο. Νὰ θεωρεῖται ὑπεύθυνος, πέρα ἀπὸ τὴν χρεωκοπία ποὺ προκάλεσαν ΝΔ καὶ ΠΑΣΟΚ, τόσο γιὰ τὴν διακυβέρνηση Μαδοῦρο, ὅσο καὶ γιὰ τὶς προσφυγικὲς ροὲς λόγῳ τοῦ πολέμου στὴν Συρία. Τῆς τυμβωρυχίας καὶ τῆς σκύλευσης τῶν νεκρῶν τοῦ Ματιοῦ, προηγήθηκε τὸ 2017 ἡ δημιουργία ἐντυπώσεων γιὰ ἐπιδημία χολέρας. Μεγαλοεπιχειρηματίας ὑπόδικος γιὰ ἐμπόριο ναρκωτικῶν προβάλλεται τηλεοπτικὰ συνεντευξιαζόμενος ὡς θῦμα καὶ δίνει μαθήματα (αντισύριζα)δημοκρατίας. Ἡ Novartis ὑποβαθμίζεται τεχνηέντως ὥστε ὀ παντελῶς ἄγνωστος Πετσίτης νὰ ἀναδειχθῆ σὲ μοχλὸ τῆς διαφθορᾶς Ὁ ΣΥΡΙΖΑ χλευάζεται γιὰ τὰ χιλιάδες ρουσφέτια, βαφτίσια, κουμπαριὲς  –περισσότερα κι ἀπὸ τὴν ἄμμο τῆς θάλασσας - τῆς οἰκογένειας Μητσοτάκη σὲ βάθος 3 γενεῶν ( Ἐπίτιμος –Ντόρα καὶ Κυριάκος – Κώστας καὶ Ἀλεξία ) Ἔν τέλει, κάποιος μὲ στοιχειώδη εὐθυκρισία βλέποντας τηλεόραση, διαβάζοντας ἐφημερίδες ἤ περιδιαβαίνοντας τὸ διαδίκτυο, εἶχε τὴν αἴσθηση ὅτι ὁ Τσοχατζόπουλος ὁ Παπαντωνίου καὶ ὁ Χριστοφοράκος συμμετεῖχαν σὲ τηλεοπτικὴ συζήτηση κατακεραυνώνοντας τὴν μίζα, καὶ ὅτι ὁ Ρωχάμης εἶχε κηρύξει ἐκστρατεία κατὰ τῆς ἐγκληματικότητας.

Πέμπτη, 9 Μαΐου 2019

Παζολίνι: ὁ καταναλωτισμὸς εἶναι χειρότερος ἀπὸ τὸν φασισμὸ...


Πιὲρ Πάολο Παζολίνι - Κουρσάρικα γραπτὰ
   Ὁ διανοούμενος παράγει ἰδέες. Ἐννοοῦμε ἰδέες αἱρετικὲς καὶ γόνιμες , ὄχι ὅμως αὐτὲς ποὺ βελτιώνουν ψυγεῖα, αὐτοκίνητα, καὶ τηλεοράσεις...Συνεπῶς εἶναι καταλληλότερος γιὰ τὴν θέση ὑπουργοῦ Οἰκονομικῶν ἢ τοῦ κεντρικοῦ τραπεζίτη ἀπὸ ὁποιονδήποτε ναρκομανῆ τεχνοκράτη. Ἔντιμος διανοούμενος  εἶναι αὐτὸς ποὺ χωρὶς νὰ εἶναι παντογνώστης δὲν τρομάζει οὔτε διστάζει νὰ προβάλλει τὶς ἰδέες του. Στὰ οὐσιαστικὰ καὶ κυρίως δημόσια ζητήματα ἀρνεῖται τὸν καθωσπρεπισμό, ἀδιαφορῶντας γιὰ τὸ ἂν θὰ χαρακτηρισθεῖ «αὐριανιστὴς» ἢ λαϊκιστής…Ἐπὶ δημοσίων ζητημάτων ὅταν ἡ ὕβρις συνδυάζεται μὲ τὴν ἀνιδιοτέλεια εἶναι ὄχι μόνον ἀνεκτὴ ἀλλὰ καὶ ἐπιβεβλημένη, ἐφ’ ὅσον πρόκειται γιὰ τὴν ἀνάδειξη τῆς οὐσίας. Ὁ διανοούμενος μὲ τὴν ἴδια ἔνταση ποὺ ἐκφέρει λόγο κατὰ τῆς ἐξουσίας καυτηριάζει τὸν ἁπλό, ἀδιάφορο καὶ ἀμέτοχο «πολίτη». Ὁ διανοούμενος δὲν μασκαρεύει τὴν δημοκρατία μὲ ἀναπτυξιακοὺς δεῖκτες, οὔτε τὴν ἀντιλαμβάνεται ὡς προϊὸν συγκεκριμένης συσκευασίας ποὺ παράγεται καὶ καταναλώνεται παντοῦ καὶ πάντα βάσει συνταγῆς. Δὲν ἐκφράζει τοὺς στοχασμούς του, περιοριζόμενος στὰ δεδομένα τῆς δικῆς του κοινωνίας καὶ μόνον. Συνεπῶς ὁ ὁραματιζόμενος μιὰ εὐρωπαϊκὴ ὁλοκλήρωση, ἀγνοῶντας τὶς κουλτοῦρες καὶ δοξασίες ἄλλων λαῶν δὲν εἶναι διανοούμενος ἀλλὰ ἐντεταλμένος προπαγανδιστὴς.

        Σὲ ἀρκετὰ ἄρθρα τοῦ παρόντος ἰστολογίου ἔχουμε ἀναφερθεῖ στὸν θεμελιώδη ρόλο καὶ εὐθύνη τῆς διανόησης γιὰ τὴν ἱστορικὴ πορεία τῶν κοινωνιῶν. Σπάνια ἔχουμε ἑστιάσει σὲ συγκεκριμένα πρόσωπα. Διότι καὶ ἑλλαδικῶς ἀλλὰ καὶ  παγκοσμίως,  ὅπου δηλαδὴ ἔχει ἐπιβληθῆ ἡ ἐπιθετικὴ καὶ μονόχνωτη δυτικὴ κουλτούρα, μεγάλοι στοχαστὲς ( π.χ.  Σάρτρ…) ὡς ἀχρείαστοι γιὰ τὸ σύστημα εἶναι δυσεύρετοι. Στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο ἔχουμε κατὰ καιροὺς παρουσιάσει τὴν ἐξαιρετικὴ περίπτωση τοῦ Γερασίμου Κακλαμάνη, μιᾶς ὄασης μέσα στὴν πνευματικὴ σαχάρα ποὺ προσδιορίζουν οἱ σύγχρονοι καὶ ξεδοντιασμένοι ποιητὲς καὶ λογοτέχνες μας, ὅσο ἀπολαμβάνουν τὴν περιθωριοποίησή τους καὶ ψυχαναλύονται μὲ ἀνείπωτη αὐταρέσκεια.  Μὲ αὐτὲς τὶς σκέψεις, καὶ μετὰ τὸν Χάρολντ Πίντερ σὲ παλαιότερη ἀνάρτησή μας ( ἐδῶ), παραθέτουμε τὸ κείμενο τοῦ Πιὲρ Πάολο Παζολίνι ΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΤΩΝ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΩΝ, ἀπὸ τὸν ἱστότοπο Ἰθάκη , ὅπου ξεσκεπάζει τὸ ψέμμα τοῦ σημερινοῦ ἀντιφασισμοῦ. Ὁ Παζολίνι, ὅπως καὶ κάθε μὴ ξεδοντιασμένος ἀπὸ τὸ σύστημα διανοούμενος, μὲ τὶς ἰδέες του συμβάλλει στὴν δημιουργία ἱστορὶας καὶ δὲν τὶς χαραμίζει στὴν διαμόρφωση ἐκλογικῶν ποσοστῶν, παρὰ τὸ ὅτι ψηφίζει καὶ δὲν ἀπέχει ἀπὸ τὴν ἐκλογικὴ διαδικασία. 

Πέμπτη, 14 Μαρτίου 2019

Ἀδριανὸς

( τῆς Μαριάννας Κορομηλᾶ ἀπὸ ἐδῶ )

Ἡ - ἐν Ἀθήναις - Πύλη τοῦ Ἀδριανοῦ, γύρω στὰ 1860, προτοῦ ἐγκλωβισθεῖ στὴν ἀπαστράπτουσα νεοελληνικὴ μιζέρια.
«Ὑπάρχουν βιβλία τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἔπρεπε κανεὶς νὰ ἀποπειραθεῖ νὰ γράψει ἂν δὲν ἔχει περάσει τὰ σαράντα του» ἔλεγε ἡ Μαργκερὶτ Γιουρσενὰρ, στὴν ὡριμότητά της καὶ ἀφοῦ τὰ «Ἀπομνημονεύματα τοῦ Ἀδριανοῦ» («Memoires d' Hadrien», βιβλίο ποὺ πρωτοεκδόθηκε στὸ Παρίσι τὸ 1951) εἶχαν διαγράψει τὴν πρώτη θριαμβευτική τους πορεία. Ἀλλὰ ἕνα ἀπὸ τὰ ἐκπληκτικὰ καὶ ἀξιοθαύμαστα αὐτοῦ τοῦ ἀριστουργηματικοῦ βιβλίου εἶναι τὸ ἱστορικὸ της συγγραφῆς του κι’ ὅτι ἡ Γιουρσενὰρ τὸ ἔγραψε τρεῖς φορὲς κι’ ἀκόμα ὅτι ἐπέστρεφε στὰ χειρόγραφά της ὕστερα ἀπὸ μεγάλες χρονικὲς ἀποστάσεις καὶ πάμπολλα γεγονότα ποὺ μεσολαβοῦσαν ἀπὸ τὴ προηγούμενη στὴν ἑπόμενη φορὰ. Ἡ
πρώτη συγγραφικὴ περίοδος τοῦ «Ἀδριανοῦ» ἄρχισε τὸ 1924. Ἡ Marguerite ἦταν μόλις 21 ἐτῶν! Γεννήθηκε στὶς Βρυξέλλες στὶς 8 Ἰουνίου τοῦ 1903 ἀπὸ μητέρα Βελγίδα καὶ πατέρα Γάλλο, ἀριστοκρατικῆς καταγωγῆς καὶ οἱ δύο μὲ πολλὰ βαρύγδουπα καὶ δυσκολοπρόφερτα ἐπίθετα. Ἡ λεχώνα μητέρα πέθανε κι’ ὁ πατέρας πῆρε τὸ νεογέννητο κι’ ἔφυγε γιὰ τὸν πύργο του στὴ Γαλλία. Δὲν εἶναι λοιπὸν Βελγίδα ἡ Γιουρσενὰρ ἀλλὰ καθ’ ὁλοκληρία Γαλλίδα, μεγαλωμένη στὴ Γαλλία. 

Κυριακή, 24 Φεβρουαρίου 2019

Ὑπολείμματα

Ἀσύνετος ὅστις ἐν φόβω μέν ἀσθενής λαβών δέ μικρόν τῆς τύχης φρονεῖ μέγα
Εὐριπίδης

Ἡ σύγκρισις εἶναι μία μέθοδος ἀξιολογήσεως στήν ὁποῖα πρόσωπα, θέσεις ἤ ἀντικείμενα ἀντιπαραβάλλονται, μέ πρόθεση νά ἀνιχνευθοῦν οἱ ὁμοιότητες καί οἱ διαφορές μεταξύ τους. Ἡ καθημερινή ζωή χαρακτηρίζεται ἀπό ἀτέλειωτες ἀριθμητικές ταξινομήσεις οἱ ὁποῖες ἐκτείνονται ἀπό τήν δανειοληπτική ἱκανότητα καί τούς ἐπιχειρηματικούς δεῖκτες, στίς ἀξιολογήσεις κινηματογραφικῶν ταινιῶν, καί ἀπό τήν ποιότητα τῶν ξενοδοχείων καί ἐστιατορίων μέχρι τούς δεῖκτες ἀναγνωσιμότητος ἐπιστημονικῶν περιοδικῶν. Ἡ ἀξιολόγησις διαφορετικῶν δραστηριοτήτων, ὑπηρεσιῶν καί ἀντικειμένων δέν εἶναι τίποτα νέο, καί φυσικά  ὑπῆρχε καί στήν ἀρχαιότητα. Αὐτό πού ἔχει ὅμως ἀγνοηθεῖ κατά ἕνα μεγάλο μέρος, εἶναι τό γεγονός ὅτι οἱ συγκριτικές πρακτικές πού εἰσήχθησαν, υἱοθέτησαν ποσοτικές διαδικασίες οἱ ὁποῖες δέν ἀντιπαραβάλουν πλέον δύο πρόσωπα, ἤ δύο ἤ περισσότερες ὁμάδες προσώπων, ὑπηρεσιῶν, ἤ ἀντικειμένων ἀλλά γιά πρώτη φορά καθιέρωσαν ἕνα σύστημα ἀριθμητικοῦ ὑπολογισμοῦ ὡς αἰσθητικοῦ προτύπου στήν περίπτωσι καλλιτεχνικῶν δραστηριοτήτων ἤ ὡς δεικτῶν γνώσεως στήν περίπτωσι διανοητικῶν ἤ ἐπιστημονικῶν δραστηριοτήτων.   

Ἡ προέλευσι τῶν συγκρητικῶν ἀριθμητικῶν ἀξιολογήσεων τοποθετεῖται στόν 18ο αἰῶνα καί συνδέεται μέ τούς κριτικούς τῆς εὐρωπαϊκῆς τέχνης καί λογοτεχνίας. Ἡ ποσοτική ἀριθμητική ἀξιολόγησις ἐφαρμόστηκε ἀρχικῶς στήν ζωγραφική καί ἐπεκτάθηκε στή συνέχεια σέ ἄλλους τομεῖς τῆς κριτικῆς ὅπως ἡ λογοτεχνία ἡ μουσική καί τό θέατρο. Ὑπῆρξαν ἐπίσης ἀπόπειρες  νά καταρτιστοῦν καί κλίμακες ἀξιολογήσεως ποιητῶν οἱ ὁποῖες περιελάμβαναν ποιοτικά κριτήρια ὅπως ἡ δραματική ἔκφρασις, ὁ “χρωματισμός”, ἡ στιχουργία, τό ἦθος κλπ. Τά κριτήρια ἀξιολόγησης ὑποδειγματικῶν ἐργασιῶν πού συνετάχθηκαν ἀπό Ἑλληνιστές φιλόλογους ὅμως βασίζονταν κατά μεγάλο μέρος στήν αἰσθητική. Ἀντίστροφα, οἱ καθαρῶς ἐμπορικοῦ περιεχομένου κατάλογοι τῶν best-seller, τῶν top ten, τῶν οscar καί τῶν nobel prize οἱ ὁποῖοι ὑποτίθεται καθιερώθηκαν ἐπί τῆ βάσει ἀλάνθαστων ἀριθμητικῶν ὑπολογισμῶν δέν ἔχουν καμία σχέση οὔτε μέ καλλιτεχνικές ἀξίες, οὔτε μέ κάποια μορφή αἰσθητικῆς, οὔτε ἀσφαλῶς μέ τήν γνώσι ἤ τήν ἐπιστημονική σοφία ἀλλά μέ τήν ἱκανότητα τῶν ὑπό κρίσιν νά δημιουργοῦν κοινωνικούς δεσμούς καί δικτυώσεις μέ τούς κριτές τους.

Βεβαίως ἡ δημιουργία κοινωνικῶν δικτύων δέν ἔχει τίποτα τό μεμπτόν. Ἄλλωστε γνωρίζουμε ἀπό τούς διαλόγους τοῦ Πλάτωνος ὅτι ἡ φιλοσοφία εἶναι μία διαπροσωπική ἀλληλεπίδρασις, οἰκεῖα, καί μετασχηματική σχέσις πού μᾶς ὠθεῖ ἀπό μία ὑπαρξιακή κατάσταση ἄγνοιας πρός μιά ἄλλη ἡ ὁποῖα μᾶς τοποθετεῖ ἐγγύτερα στήν φρόνησι. Κατά συνέπεια οἱ διαπροσωπικές σχέσεις καί τά κοινοτικά “κυκλώματα” ἔχουν δυνάμει θετικές ἐπιδράσεις στήν κοινωνία. Τά προβλήματα ἀρχίζουν τήν στιγμή πού τά δίκτυα αὐτά καθιστοῦν πρώτιστο στόχο τους τόν ἀποκλεισμό, τήν στέρησι, τήν ἀδικία καί τόν ἐξωστρακισμό τῶν “διαφορετικῶν” στό πῦρ τό ἐξώτερον.
  
Οἱ ἄνθρωποι ἔχουν τώρα μάθει νά ζοῦν σέ μιά νέα πραγματικότητα στήν ὁποῖα ἡ χρήσι συγκρητικῶν ἀριθμητικῶν ἀξιολογήσεων προκειμένου νά ἀναγνωριστοῦν οἱ ἄριστοι καί νά ἀποκλειστοῦν οἱ ὑποδεέστεροι εἶναι ἐκτενής. Οἱ ὑπολογιστικές ποιοτικές ἀσκήσεις ἔχουν διεισδύσει στήν καθημερινή ζωή σέ βαθμό πού ἔχει ἐπιδεινώσει τίς σχέσεις μεταξύ κοινοτήτων καί ἀτόμων καί συνεισφέρουν ἀναπόφευκτα στήν συνεχῶς αὐξανόμενη ἀπομόνωσι. Ἡ ἀνθρωποκρατούμενη ἐξουσία πού διαμορφώνουν οἱ ὑπολογιστικές ποιοτικές συγκρίσεις δημιουργοῦν ἕνα κλίμα φόβου στόν ὁποῖο ἐξωθεῖ ἡ ἀβεβαιότητα.

Ὁ φόβος πού δημιουργεῖ ἡ ἀβεβαιότητα τῶν ποιοτικῶν ὑπολογισμῶν εἶναι πολύ διαφορετικός ἀπό ἐκεῖνον πού διαμορφώνεται ἀπό ἕνα θρησκευτικό δόγμα. Ὁ παλιός, ἀρχέγονος κοσμικός φόβος ἔχει τήν αὐθόρμητα δημιουργημένη μορφή μιάς ἀπροσδιόριστης καί ναρκωμένης δύναμης. Ὁ ἄνθρωπος βρίσκεται ἀντιμέτωπος μέ τό ὑπερμέγεθες τοῦ κόσμου καί ἡ ἀδυναμία τοῦ θνητοῦ, εὐπαθοῦς καί μαλθακοῦ του σώματος καθώς καί ἡ ἀδυναμία του νά ἀντισταθεῖ στά στοιχεῖα τῆς φύσεως εἶναι οἱ αἰτίες τοῦ φόβου του. Τό σύμπαν, ὁ κόσμος ἐκφοβίζει, ἀλλά δέν μιλά. Δέν ἀπαιτεῖ τίποτα. Δέν δίνει καμιά ὁδηγία γιά τό πώς πρέπει κανείς νά πορευθεῖ. Τόν κόσμο ἤ τό σύμπαν δέν μπορεῖ κανείς νά τά κολακεύσει. Δέν μπορεῖ νά πεῖ κανείς κάτι στόν ἔναστρο οὐρανό, στά βουνά ἤ τήν θάλασσα, πού θά ἐξασφάλιζε τήν εὔνοιά τους. Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ, τοῦ ἀνώτατου κυβερνήτη τοῦ κόσμου, διαμορφώνεται ἀπό τό αἴσθημα τῆς εὐπάθειας καί τῆς ἀνθρώπινης ἀδυναμίας μπροστά στό σύμπαν παρά ἀπό τήν ἀδιαπέραστη καί ἀνεπανόρθωτη ἀβεβαιότητα.

Ὁ φόβος τῶν ποιοτικῶν συγκρίσεων ἐπίσης εἶναι πολύ διαφορετικός ἀπό ἐκεῖνον πού κανείς νοιώθει γιά τούς αὐταρχικούς ἡγέτες. Γιά παράδειγμα λέγοντάς στούς ὑπό τήν διοίκησί του πολίτες κάθε μέρα τί νά κάνουν ὁ Στάλιν ἀφαιροῦσε τήν εὐθύνη λανθασμένων ἐπιλογῶν ἀπό τούς ὥμους τους. Ἦταν πράγματι πάνσοφος. Ὄχι ἀπαραιτήτως ἀπό τήν ἄποψι τῆς γνώσεως ἀλλά ἀπό τήν ἄποψι αὐτῶν τά ὁποῖα θά ἔπρεπε κανείς νά γνωρίζει. Ὄχι ἀπαραιτήτως ἀπό τήν ἄποψι τῆς ἱκανότητος νά διακρίνει τό ἀληθές ἀπό τό ἀναληθές ἀλλά ἀπό τήν ἄποψι τῆς ἱκανότητός του νά κάνει σαφές τό ὅριο μεταξύ ἀλήθειας καί λάθους. Ὁ Στάλιν προστάτευε τούς ὑπό τήν διοίκησί του πολίτες ἀπό τίς φοβερές συνέπειες τῶν λαθῶν πού προέκυπταν ἀπό τήν ἄγνοιά τους. Καί ἔτσι στό τέλος εἶχε κανείς τή δυνατότητα τῆς ἐπιλογῆς τῆς λανθασμένης πρακτικῆς ἤ τῆς προθυμίας νά μοιραστεῖ τά ὁφέλη τῆς ἀσφαλοῦς καί ὀρθῆς ἐπιλογῆς ἐκείνης δηλαδή τήν ὁποῖα ὑπεδείκνυε ὁ Στάλιν.

Ἐάν ἡ συναδελφικότητα λοιπόν ἔχει κάποια πρακτική ἔννοια, θά πρέπει νά βασίζεται στά κριτήρια ἐκείνα πού μᾶς συνδέουν, πού ἐνισχύουν τίς ἀνθρώπινες καθημερινές ἐπαφές καί τήν μεταξύ μας οὐσιαστική ἐπικοινωνία. Κριτήρια πού μᾶς φέρνουν κοντύτερα στή φρόνησι, πού μᾶς κάνουν νά νοιώθουμε καλύτεροι ἄνθρωποι παρά ἐκείνα πού ἀναδεικνύουν τή χρηστική ἀξία μας καί χρησιμοποιοῦν οἱ μέτριοι προκειμένου νά καταπιέσουν τούς ἄριστους μέσω μικροδιαχειριστικῶν μεθοδεύσεων.

Αὐτά εἶναι μερικά ὑπολείμματα τῶν συζητήσεών μας μέ τήν Χριστίνα.
Στήν τελευταῖα γύρισε πρός τό μέρος μου μέ κοίταξε τρυφερά στά μάτια καί μέ εἶπε: "Θά φύγω μακριά καί ὅσο θά εἶμαι ἐκεῖ θά σέ σκέφτομαι καί ἄν ποτέ γυρίσω ἐλπίζω νά σέ βρῶ χαρούμενο".

Σάββατο, 29 Δεκεμβρίου 2018

Ἡ ἄγνοια


Ἡ ἐνημέρωση μᾶς πληροφορεῖ γιά ἐκεῖνα τά πράγματα τά ὁποῖα θά πρέπει νά γνωρίζουμε. Μέ ἄλλα λόγια ἡ ἐνημέρωση δέν εἶναι τίποτα περισσότερο ἀπό μιά διαταγή ἡ ὁποῖα πρέπει νά διαδοθεῖ. Ὁ σκοπός τῆς ἐνημέρωσης λοιπόν εἶναι ἡ μεταβίβασις πληροφοριῶν τίς ὁποῖες ἔχουμε τήν ὑποχρέωση νά γνωρίζουμε καί νά πιστεύουμε. Ἤ ὄχι νά πιστεύουμε ἀλλά νά ἐνεργοῦμε σάν νά τίς πιστεύουμε. Δέν καλούμεθα νά πιστεύουμε τίς πληροφορίες πού μᾶς μεταβιβάζονται μέσω τῆς ἐνημέρωσης -καθώς αὐτό εἶναι μιά ἐλεύθερη ἐπιλογή μας- ἀλλά εἶναι ὑποχρέωσή μας νά συμπεριφερόμαστε σάν νά τίς πιστεύουμε. Στήν ἐποχή τῆς ψηφιακῆς ἐπιτάχυνσης θά πρέπει νά μειωθεῖ καί ἡ κατανόησις τῶν πληροφοριῶν πού μᾶς παρέχονται καθώς ἡ μείωση τῆς κατανοήσεως αὐτομάτως σημαίνει καί αὔξηση τῶν πληροφοριῶν πού μποροῦν δυνάμει νά διαδοθοῦν. Ἡ κατανόηση ἐπιβραδύνει τή συσσώρευση τῆς ἀξίας καί τῆς ταχύτητας μέ τίς ὁποῖες οἱ πληροφορίες θά πρέπει νά διαδίδονται. Αὐτό συμβαίνει διότι ἡ κατανόηση χρειάζεται χρόνο. Ἐπομένως, σύγχυσις καί μείωσις τῆς κατανοήσεως, συνοδεύουν ἀπαραιτήτως τήν ἐπιτάχυνση τῆς ροῆς τῶν πληροφοριῶν. Ὑπό αὐτούς τούς ὅρους, το περιβάλλον μας εἶναι ἕνας χῶρος χωρίς νόημα, ὅπου ἡ γλῶσσα καί κατά συνέπεια ἡ σκέψη εἶναι ὑποταγμένες στήν ψηφιακή οἰκονομική μηχανή. Τό παράδοξο εἶναι ὅτι ἡ πλήρης κατανόησις εἶναι ἐνδεχομένως ἐπικίνδυνη ἐπειδή μπορεῖ νά μᾶς ἀποθαρρύνει ἀπό τή δράση. Κουραζόμαστε παγιδευμένοι στήν ἐργασία ἐπίλυσης ψευδοπροβλημάτων χωρίς τέλος, προβλημάτων τά ὁποῖα τίθενται ἐκ τῶν ἄνω. Ἡ ἐργασία μᾶς ὁδηγεῖ στήν πεποίθηση ὅτι τά προβλήματα μᾶς δίδονται ἔτοιμα καί ὅτι ἐξαφανίζονται μέ ἔτοιμες λύσεις. Βεβαιώνουμε ἀποκαλύψεις πού δέν ἀποκαλύπτουν τίποτα παρά τήν ἴδια τήν ἀποκάλυψη. Ἡ πλήρης γνώση αὐτοακυρώνεται καί ἀπό αὐτή τήν ἄποψη ἡ καθημερινή ζωή τροφοδοτεῖται ἀπό τήν ἄγνοια.

Τό ἀπρόσβατο (Δημήτρης Α. Δημητριάδης Ἰούλιος 2011)

Οἱ καιροί πού ζοῦμε ἔχουν φτάσει ὀριστικά καί σταθερά στό σημεῖο τοῦ Ἀμείλικτου, δηλαδή ἐκείνου πού θέτει τό ἴδιο πλέον τούς δικούς του ἱστορικούς ὄρους, μήν ἐπιτρέποντας καμία ἀπολύτως παρέκκλιση ἀπ’ αὐτό καί τήν ἀδήριτη ἀναγκαιότητά του. Αὐτό σημαίνει, μεταξύ πολλῶν ἄλλων ἀλλά κυρίως, ὅτι πλέον ὅλα ὅσα λέγονται καί γίνονται, θά ἔχουν τήν διάσταση τῆς ἀνυποχώρητης ὡμότητας, μέ ἄλλα λόγια: θά λέγεται καί θά γίνεται ὅ,τι καί ὅπως δέν ἔχει εἰπωθεῖ καί γίνει ποτέ πρίν, χωρίς ἐξιδανικεύσεις και ὡραιοποιήσεις, χωρίς ἡμίμετρα καί παραχωρήσεις, τολμώντας τήν κίνηση πού δηλώνει πώς ὅ,τι θεωρήθηκε μέχρι τώρα ἀπαράδεκτο, εἶναι καιρός, χωρίς καμία ἀναβολή, νά ἀντιμετωπισθεῖ ἰσάξια μέ τό παραδεκτό. Ἡ τόλμη αὐτή καί τό ἄλμα πού θά ἐπιτελέσει θά θίξει μέ τέτοιον τρόπο ὅλα τά ζητήματα, κυρίως τά ζητήματα τῆς ζωῆς, ὥστε τό ἀνθρώπινο θά ἐκτεθεῖ καί θά δοκιμαστεῖ ὅπως δέν ἔχει ἐκτεθεῖ καί δοκιμαστεῖ ποτέ ἄλλοτε, μέ μία εὐθύτητα καί μία εὐθυβολία οἱ ὁποῖες θά πλήξουν τήν ἀλήθεια τοῦ ἀνθρώπου στήν καρδιά της καί θά ἐπιφέρουν ὡς συνέπεια τό νά περάσει ὁ ἄνθρωπος, θέλοντας καί μή, ἀφοῦ κανείς δέν τόν ρωτάει πλέον, στήν περιοχή τοῦ ἀπρόσβατου, τήν περιοχή δηλαδή τοῦ ἔως τώρα ἀνείπωτου καί ἄθικτου. Ἔτσι, ἡ περιοχή τοῦ ἀπρόσβατου γίνεται ἀναπόδραστα προσβάσιμη χάρις στήν ἄνευ ὅρων προσπάθεια πού θά καταβληθεῖ στό νά προσβληθεῖ ὅ,τι ἦταν μέχρι τώρα περιχαρακωμένο καί προστατευμένο ἀπό ἕνα τεράστιο καί οἰκουμενικό σύστημα ἐρμηνειῶν καί πεποιθήσεων οἱ ὁποῖες δέν ἐπέτρεψαν, στό ὄνομα εἴτε τοῦ ἀνθρωπισμοῦ εἴτε τοῦ δόγματος, ἰδεολογικοῦ, θεολογικοῦ καί ἄλλου, εἴτε καί τῶν δύο σέ ἐντελή ἀλληλοϋποστήριξη καί ἀλληλοδιαιώνιση, τήν πρόσβαση τῆς γλώσσας, τῆς σκέψης καί τῆς πράξης ἐκεῖ ὅπου ἐδράζεται τό ἀπρόσβλητο καί τό ἀπαγορευμένο, δηλαδή τό θεοποιημένο ἤ τό ἐξιδανικευμένο. Τώρα, ἔχει ἔρθει ἡ στιγμή νά πληγεῖ τό θεοποιημένο καί τό ἐξιδανικευμένο προκειμένου νά ἀποκαλύψουν τόν πραγματικό τους χαρακτήρα.

Κυριακή, 16 Δεκεμβρίου 2018

Ἡ ἔνδεια



Τό ἀνθρώπινο μάτι, τίς περισσότερες φορές, δέν μπορεῖ νά δεῖ καί κατά συνέπεια νά ἀντιληφθεῖ τήν ἀληθινή φύση τῆς πραγματικότητας. Ἄλλωστε κανείς δέν μπορεῖ νά δεῖ τίποτα ἐάν δέν γνωρίζει τί βλέπει. Ἡ ἐσωτερικότητα τῶν ἀντικειμένων ἡ προσωπικότητά τους αὐτό πού θά παραμείνει ἀξέχαστο ἀπό τό παρελθόν τους, καί εἶναι ἤδη ὑπαρκτό στό μέλλον τους ἀποκαλύπτεται ἀπό τήν ἐμπειρία καί μόνον ὅταν ὁ θεατής ἔχει ἀπομακρυνθεῖ ἀπό τό ἀδρανές ὑλικό ἀντικείμενο, καί μόνον τότε, μπορεῖ νά δεῖ κάτι περισσότερο κάτι πού προσεγγίζει τήν ἀλήθεια του.

Οἱ παραστάσεις μας ὄχι μόνο τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀλλά καί τοῦ ἠθικοῦ κόσμου ἔχουν ὑποστεῖ μεταβολές οἱ ὁποῖες στό παρελθόν θά θεωροῦνταν ἀδιανόητες. Ἡ ἐπική πλευρά τῆς ἀλήθειας -ἡ φρόνηση- ἀργοπεθαίνει και σταδιακά ἀντικαθίσταται ἀπό τίς παραγωγικές δυνάμεις τῆς ἱστορίας. Οἱ ἱστορίες μας ὅλο καί περισσότερο περιέχουν καί ἐπικοινωνοῦν “πληροφορίες” καί ὄχι “ἐμπειρίες”. Οἱ πληροφορίες εἶναι πρακτικές, ἀλλά μἐ ἕναν ἄμεσο τρόπο –στεροῦνται τήν αἰνιγματική ἀφθονία τῆς ἐμπειρίας. Οἱ πληροφορίες ἁπλά ἐφοδιάζουν ἐκείνους πού τίς ἀπορροφοῦν, μέ τά μέσα πού διευκολύνουν τήν πλοήγησή τους στόν ἄμεσο περίγυρο, καί ἔτσι μᾶς κλειδώνουν μέσα τους. Ἡ ἐμπειρία, πού προέρχεται ἀπό τό μακρυνό παρελθόν, ἐπικοινωνεῖ φανταστικές ἱστορίες καί ἡ ἀλήθεια πού ἐκφράζουν ξεπερνᾶ τήν ἐπαλήθευση. Οἱ πληροφορίες, σέ ἀντίθεση, πρέπει νά ἠχοῦν “εὔλογες”. Καί ἔτσι, κάθε πρωί μᾶς ἔρχονται εἰδήσεις ἀπό ὅλη τήν ὑδρόγειο, καί ὅμως παραμένουμε φτωχοί ὅσον ἀφορᾶ τήν γνώση ἀξιοσημείωτων ἱστοριῶν… στίς μέρες μας κανένα γεγονός δέν φτάνει στ’αὐτιά μας χωρίς ἐξήγηση. Κατά περιόδους αἰσθάνεται κανείς ἀδυναμία νά διαπεράσει τήν ἄποψη ἑνός σχολιαστῆ τῆς τηλεόρασης ἤ τοῦ ραδιοφώνου, καί κατά συνέπεια δέν μπορεῖ νά παρακολουθήσει τήν ξέφρενη καί ἐξαγριωμένη βιασύνη τῆς πολιτικῆς καί νά φθάσει στήν πραγματική κατανόηση.

Μπορεῖ νά ἔχετε παρατηρήσει ὅτι ἀπό τό 1990 καί μετά αὐτό τό φαινόμενο ἔχει ἐνταθεῖ. Οἱ πληροφορίες ἔχουν πολλαπλασιαστεῖ τόσο πολύ πού πλέον προδίδουν τήν ἔννοια τῆς ἐνημέρωσης. Ὑπάρχουν τόσα πολλά γεγονότα πού κανένα τους δέν φαίνεται χρήσιμο καί ἡ ἐκμάθηση τοῦ πώς εἶναι ὁ κόσμος πραγματικά δέν φαίνεται νά μπορεῖ νά βοηθήσει κανένα νά κάνει τίποτα παρά μόνο νά πνιγεῖ μέσα του.

Ἡ Τάνια εἶχε πάντοτε τήν δυνατότητα νά ἀντιμετωπίζει τά παράξενα, ἐπιφανειακά πράγματα μέ ἀνοικτό μυαλό καί περιέγραφε τίς ἐμπειρίες της μέ μιά εὐελιξία πού μποροῦσε νά ἀνταμείψει τήν περιέργεια. Στήν ἀρχή, ἔλεγε ἡ Τάνια, ἤμουν ἀπίστευτα συγκινημένη ὅταν βοηθοῦσα στήν ἐκπλήρωση τῶν ἐπιθυμιῶν τῶν παιδιῶν στήν παιδική φιλανθρωπική ὀργάνωση στήν ὁποῖα ἐργαζόμουν. Κανόνιζα τά εἰσιτήρια γιά μακρυνά ταξίδια, ἀγόραζα δῶρα, καί ρύθμιζα τίς περιηγήσεις, γενικά ὅλα ἐκεῖνα γιά τά ὁποῖα τά παιδιά εἶχαν ἐκφράσει ἐπιθυμία νά ἀποκτήσουν. Ὁ ἀριθμός τῶν αἰτήσεων πού ἔφταναν στά χέρια μου αὐξήθηκε γρήγορα καί ἔτσι ἔγιναν ἄβολα συνειδητά ἡ ἀποσύνδεση καί ὁ σχεδόν αὐτοματοποιημένος καί πανομοιότυπος χαρακτῆρας τῆς διαδικασίας τῆς ἐκπλήρωσης τῶν παιδικῶν ἐπιθυμιῶν. Ἐπιπλέον, δέν μποροῦσα νά ἀγνοήσω τό συχνό καί ἐπαναλαμβανόμενο φαινόμενο τῶν παιδιῶν πού ἀποκτοῦσαν τή μαγική ἐμπειρία τῆς ἐπιθυμίας τους καί μετά ἐπέστρεφαν στή ρουτίνα τῶν λογαριασμῶν ἰατρικῆς περίθαλψης καί τούς περιορισμένους πόρους τῆς καθημερινῆς τους ζωῆς. Ναί, ἕνα μικρό διάλειμμα μιά ἀναβολή στήν ἀντιμετώπιση τῶν προβλημάτων εἶναι συχνά εὐπρόσδεκτα, ἀλλά ὅλα αὐτά δέν παρέχουν μιά ὀριστική λύση στά πράγματα γιά τά ὁποῖα αὐτά τά παιδιά χρειάζονται μιά μόνιμη διαφυγή.

Ἡ ἔνδεια δέν προκαλεῖται ἀπό τό ποτό, τό κάπνισμα, ἤ τήν τεμπελιά οὔτε εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ὑπερπαραγωγῆς ἤ τοῦ ὑπερπληθυσμοῦ. Εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἐπινόησης τῶν ἀερόσακκων μέσα στούς ὁποίους τά μονοπώλια ἔχουν συμπιέσει ὅλη τήν ἀτμόσφαιρα καί τώρα μᾶς ἀναγκάζουν νά ἐργαζόμαστε προκειμένου νά ἀποκτήσουμε τά χρήματα γιά νά ἀγοράσουμε τόν ἀέρα πού μᾶς εἶναι ἀπαραίτητος ὥστε νά μποροῦμε νά ἀνασαίνουμε. Καί ἔτσι τώρα ἑκατομύρια ἄνθρωποι δυσκολεύονται νά ἀνασάνουν λόγω τῆς ἔλλειψης ἀέρα ἤ καλύτερα τῶν χρημάτων γιά νά τόν ἀγοράσουν. Βλέπουμε λαχανιασμένους ἀνθρώπους νά λένε ὁ ἕνας στόν ἄλλο πώς δέν δικαιοῦνται τήν ἀπόλαυση κανονικῆς ἀναπνοῆς καθώς δέν ἔχουν τά χρήματα γιά νά πληρώσουν τόν ἀέρα πού τούς χρειάζεται. Μέ τόν ἴδιο τρόπο πού πρίν λίγα χρόνια ἀποδεχόμασταν πώς εἶναι σωστό λίγοι ἄνθρωποι νά εἶναι κάτοχοι ὁλόκληρης τῆς γῆς, ἀκριβῶς στό ἴδιο πνεῦμα πού λέγαμε τότε ὅτι εἶναι “ὁ τόπος τους” εἶναι “τό νερό τους” εἶναι “τά μεταλεύματά τους” ἔτσι τώρα λέμε εἶναι ὁ “ἀέρας τους”καί διερωτώμεθα μέ ποιό δικαίωμα ἀπαιτοῦμε πρόσβαση στήν ἀναπνοή ἀφοῦ δέν ἔχουμε νά πληρώσουμε γιά τόν ἀέρα πού ἀνήκει σέ ἄλλους.

Συγχρόνως μέ τήν ἐπιβολή τῆς ἀσφυξίας τά μονοπώλια ἐξακολουθοῦν νά κηρύσσουν τήν ἀδελφοσύνη, νά δίδουν συμβουλάς στά κυριακάτικα περιοδικά καί τίς ἐφημερίδες γιά τήν “χριστιανική ἀγάπη” καί τήν “ἀλληλεγγύη” γιά τό “χριστουγεννιάτικο φιλανθρωπικό καθῆκον” καί νά ἐκφράζουν ἄποψη γιά τάς ἠθικάς ἀρχάς πού θά πρέπει νά καθοδηγοῦν τήν νεολαία. Ἐν τῶ μεταξύ ἄνθρωποι πεθαίνουν ἕνα γύρω ἐλλείψει χρημάτων γιά τήν ἀγορά μερικῶν κυβικῶν ἑκατοστῶν ἐμφιαλωμένου ἀέρα πού τά μονoπώλια φυλάσσουν στούς ἀεροσάκκους τους.

Καθώς ὅλοι τώρα σέρνουμε τήν ἄθλια λαχανιασμένη ὕπαρξή μας ἐάν ἕνας ἀπό μᾶς προτείνει τό ἄνοιγμα μιᾶς τρύπας στά πλευρά τοῦ ἀερόσακκου θά πέσουμε ὅλοι πάνω του στό ὄνομα τοῦ "νόμου καί τῆς τάξης" γιά νά τόν κατασπαράξουμε καί νά τόν σύρουμε θριαμβευτικά στό κοντινότερο ἀστυνομικό τμῆμα γιά νά τόν παραδώσουμε στά χέρια τῆς "δικαιοσύνης" μέ τήν ἐλπίδα πώς σέ ἀντάλλαγμα γιά τό κατόρθωμά μας θά μᾶς δοθοῦν μερικές εἰσπνοές ἀέρα.


Κυριακή, 4 Νοεμβρίου 2018

Παραδοσιακές μελωδίες





Πολλοί ἐρευνητές θεωροῦν πώς τά πολιτιστικά γνωρίσματα, πού ποικίλουν μεταξύ διαφορετικῶν ἀτόμων, μεταβιβάζονται ἀπό γενιά σέ γενιά ὡς προϊόν μίμησης ἤ ἄλλων μορφῶν μάθησης, μέσω ἐξελικτικῶν διαδικασιῶν παρόμοιων μέ ἐκεῖνες τῆς βιολογικῆς ἐξέλιξης. Ἡ πολιτιστική ἐξέλιξη μπορεῖ, σέ γενικές γραμμές, νά προχωρεῖ ἀνεξάρτητα ἀπό τή βιολογική ἐξέλιξη ἀλλά στίς περισσότερες περιπτώσεις, οἱ δύο διαδικασίες συνδέονται. Δεδομένου ὅτι τά πολιτιστικά γνωρίσματα ἐξελίσσονται, οἱ προκύπτουσες ἀλλαγές ἔχουν ἄμεσες ἐππτώσεις στήν ἐπιβίωση καί τήν ἀναπαραγωγή τῶν βιολογικῶν ὀργανισμῶν καί συλλογικά μπορεῖ ἐπίσης νά τροποποιοῦν τό περιβάλλον στό ὁποῖο ζεῖ κάποιος πληθυσμός. Κατά συνέπεια, οἱ πολιτιστικές μεταβολές ἐνδεχομένως νά ἐπηρεάζουν τή βιολογική ἐξέλιξη τῶν φυσικῶν χαρακτηριστικῶν καί ἡ μεταβίβαση γενετικῶν καί περιβαλλοντικῶν-πολιτιστικῶν ἀλλαγῶν τελικῶς μπορεῖ νά μεταβάλλει μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου καί τήν συμπεριφορά τῶν ἀτόμων.

Ὁ πολιτισμός βέβαια δέν περιορίζεται στίς ἀνθρώπινες κοινωνίες ἀλλά ἡ ὕπαρξή του μπορεῖ νά παρατηρηθεῖ καί σέ ἄλλα ζῶα. Γιά παράδειγμα στά ὡδικά πτηνά ὁ κοινωνικός περίγυρος διαδραματίζει βασικό ρόλο στήν διαδικασία μάθησης μέσω τῆς ὁποίας τά πτηνά άποκτοῦν πληροφορίες οἱ ὁποῖες καθορίζουν τή δομή τῶν μελωδιῶν τίς ὁποῖες παράγουν. Ἡ μελέτη τῶν σχημάτων πού διαμορφώνουν οἱ μελωδικές μεταβολές μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου στίς πολιτιστικές παραδόσεις τῶν ὡδικῶν πτηνῶν μπορεῖ νά βοηθήσει στήν ἀποκάλυψη μηχανισμῶν μέ τούς ὁποίους ἐξελίσσεται ἡ πολιτιστική παράδοση τῶν πτηνῶν καί νά παράσχει τήν δυνατότητα νά ἀποσαφηνιστοῦν οἱ ἀναπτυξιακοί κανόνες πού διαμορφώνουν τήν διαφοροποίηση τῶν μελωδιῶν μεταξύ διαφορετικῶν πληθυσμῶν. Μιά προσέγγιση γιά τήν ἀνίχνευση τῶν σχημάτων πολιτιστικῶν μεταβολῶν μετρᾶ τήν ποικιλομορφία, τή σχετική ἀφθονία, καί τή γεωγραφική κατανομή διαφορετικῶν τύπων μελωδιῶν καί συμπεραίνει ἀπό αὐτά τά στοιχεῖα τά ποσοστά καί τούς μηχανισμούς τῶν ἀλλαγῶν. Μιά ἐναλλακτική προσέγγιση μετρᾶ πολιτιστικές ἀλλαγές ἄμεσα, ἀκολουθώντας τύπους μελωδιῶν γιά μιά προσδιορισμένη χρονική περίοδο σέ ἕναν συγκεκριμένο πληθυσμό. Τέτοιου εἴδους μελέτες κατέληξαν στό συμπέρασμα πώς δύο ξεχωριστές διακριτές μεταξύ τους  “πολιτιστικές παραδόσεις” διαμορφώνουν δύο κατηγορίες μελωδιῶν, κάθε μιά μέ τίς δικές της ἰδιαίτερες μορφές μεταβολῶν στήν πάροδο τοῦ χρόνου. Οἱ μελωδίες πού παράγουν τά ὡδικά πτηνά καθορίζονται ἀπό τήν συνεξέλιξη τοῦ περιβάλλοντος καί τοῦ πολιτισμοῦ ἐντός τοῦ ὁποίου διαβιοῦν σέ συνδυασμό μέ αὐτή τῶν γονιδίων τους. Θά μποροῦσε κατά συνέπεια νά θεωρηθεῖ πώς οἱ μελωδίες τῶν ὡδικῶν πτηνῶν ἀντανακλοῦν τήν πολιτιστική τους παράδοση.

Κατ΄ἀντιστοιχίαν οἱ ἤχοι πού παράγουν οἱ ἀνθρώπινες κοινωνίες ἀντανακλοῦν καί τό ἐπίπεδο τοῦ πολιτισμοῦ τους. Εἶναι σαφές πώς ἐάν κανείς δουλεύει μὲ ἕναν ἐπιστάτη νὰ οὐρλιάζει μὲς στά αὐτιά του, δὲν ἔχει τὴν ψυχραιμία νὰ ἀφήσει τὴ σκέψη του νὰ περιπλανηθεῖ στὰ μονοπάτια τῆς Ἐπικούρειας θεωρίας καί εἶναι εἰς θέσιν νά παράξει μόνον ποδοσφαιρικές ἰαχές. Γιά νά διασωθεῖ ἀπό τά οὐρλιαχτά κλείνει τά αὐτιά του ὅπως ἔκανε κάποτε ὁ Ὁδυσσεύς. Ἔτσι οἱ ἄνθρωποι προτιμοῦν νά ζοῦν μέ κλειστά αὐτιά σέ μεγάλα στρατόπεδα συγκέντρωσης, εἴτε αὐτά λέγονται ἐργασιακοί χῶροι, εἴτε κέντρα διασκέδασης, εἴτε εἶναι τό ψηφιακό σύμπαν καί τά κοινωνικά δίκτυα περιορίζοντας τήν πρόσληψη ἠχητικῶν ἐρεθισμάτων τελικῶς ἀδυνατώντας νά σκεφτοῦν αὐτό γιά τό ὁποῖο ἀξίζει νά ζεῖ κανείς αὐτή τή ζωή. Προφανῶς, ὁ καθένας εἶναι ἱκανός γιά ὅλα ἀλλά πρόσφατα ἔχουν πληθύνει τά παραδείγματα ἀνθρώπων πού ἔχουν μετατραπεῖ σέ βασανιστές, πληρωμένους δολοφόνους, διεφθαρμένους πολιτικούς πού δέν χάνουν εὐκαιρία νά προβάλλουν τήν κενή περιεχομένου αὐτοπεποίθησή τουςὑπενθυμίζοντας ὅτι τό ἀνθρώπινο εἶδος ἐξακολουθεῖ νά διαμορφώνει καί νά μεταβιβάζει στίς ἐπερχόμενες γενιές πολιτιστικές παραδόσεις οἱ ὁποῖες κυβερνῶνται ἀπό κατώτερα κίνητρα σέ ἀντίθεση μέ αὐτές τῶν ὡδικῶν πτηνῶν.

Σάββατο, 20 Οκτωβρίου 2018

Ἀλλοδύνη



Στίς σύγχρονες κοινωνίες ὑπάρχει μιά πολιτικοπολιτιστική μονοπολικότητα, ἕνας πόλος ἐγκυρότητος ὁ ὁποῖος καθορίζει τί εἶναι σωστό καί τί λάθος καί ἐπιβάλλει τήν συμμόρφωση σέ μιά ὁμοιομορφία ἡ ὁποῖα ἀδιαφορεῖ γιά τήν φυσική ποικιλομορφία ἤ τήν ἀτομικότητα ἀλλά καί τά ἰδιαίτερα χαρακτηριστικά τοῦ ἑαυτοῦ. Στίς σύγχρονες “ἀνεπτυγμένες” κοινωνίες μάλιστα ἡ ὁμοιομορφία τῆς συμπεριφορᾶς εἶναι τόσο σημαντική πού ἡ χρήση φαρμάκων γιά τήν ἐπιβολή “φυσιολογικῆς” συμπεριφορᾶς τῶν παιδιῶν στό σχολεῖο ἔχει ἐφαρμοστεῖ πρίν ἀπό πολλά χρόνια. Ἡ συνιστώμενη θεραπεία -πού εἶναι γνωστή ὡς Ritalin- ρυθμίζει τή λειτουργία τοῦ μυαλοῦ καί οἱ προσπάθειες ρύθμισης τῆς λειτουργίας τῆς κοινωνίας περιορίζονται στήν χημική καταστολή κοινωνικῶν ζητημάτων καί στήν ἔρευνα γιά τήν ἀνακάλυψη νέων νευροδιαταραχῶν καί νέων φαρμάκων γιά τήν ἀντιμετώπισή τους.

Τίς προάλλες ἔπεσα πάνω σέ μιά γνωστή πού μέ ρώτησε ἐάν εἶχα μάθει τά νέα τῆς Ἀγγελικῆς. "Ἔχει ἕναν ὄγκο στόν κροταφικό λοβό πού εἶναι ἀδύνατο νά ἐγχειριστεῖ. Οἱ γιατροί λένε ὅτι ἔχει τέσσερις μῆνες ζωῆς. Ἴσως νά θέλεις νά περάσεις νά πεῖς ἕνα γειά." "Ναί..., ἀλλά δέν τήν ξέρω καλά..." δίστασα. "Λέγαμε ἕνα γειά στούς διαδρόμους καί τά κυλικεῖα ἀλλά δέν τήν ξέρω... Δέν νομίζω πώς μιλήσαμε ποτέ γιά πάνω ἀπό πέντε λεπτά." “Δέν πειράζει” εἶπε. “Δέν ἔχει τίποτα ἄλλο νά κάνει παρά νά δέχεται ἐπισκέψεις." Κοιτάζοντας ἐπίμονα τό πάτωμα καί χωρίς νά σηκώσει τό κεφάλι της μιλοῦσε γιά τήν Ἀγγελική πού ἦταν στενή της φίλη. Εἶχε τηλεφωνήσει πρίν ἀπό ἕνα μῆνα γιά νά τήν πεῖ ὅτι εἶχε διαγνωσθεῖ μέ ὄγκο στόν κροταφικό λοβό τοῦ ἐγκεφάλου. Ὁ κροταφικός λοβός –ἐξήγησε- εἶναι ὑπεύθυνος γιά τήν ἀκοή, τήν ἀντίληψη σύνθετων εἰκόνων, τήν κατανόηση τῆς ὀμιλίας καθώς καί γιά τή διαμόρφωση συναισθημάτων.  Οἱ γιατροί τήν εἶπαν ὅτι θά ἔχανε βαθμιαῖα τή μνήμη της --ὄχι τήν δυνατότητά της νά διαμορφώνει νέες μνῆμες, ἀλλά τήν δυνατότητά της νά ἀνακαλεῖ τίς παλιές... ἐν ὁλίγοις, νά καταλαβαίνει ποιά ἦταν." Μέ ἔδωσε τό τηλέφωνό της καί μέ συμβούλεψε νά τηλεφωνήσω πρίν πάω νά τή δῶ γιατί εἶναι μέ τίς μέρες της.

Ἡ Ἀγγελική ἦταν ἕνας ἀπό ἐκείνους τούς ἀνθρώπους πού ὅλοι ἔχουν στή ζωή τους. Μιά εὐχάριστη παρουσία, κάποια πού εἶχα βγεῖ κάποιες φορές γιά φαγητό μαζί μέ μιά μεγάλη ὁμάδα ἀπό ἄλλους ἀλλά ποτέ οἱ δυό μας. Ἡ αἴσθηση ἀπό τήν ἀλληπίδρασή μου μέ τήν Ἀγγελική ἦταν αὐτή πού ἀποκομίζει κανείς μιλώντας μέ κάποιον ἄμεσο, εὐθύ καί εἰλικρινή ἄνθρωπο, σχεδόν σέ βαθμό πού ἔδινε τήν αἴσθηση πώς ἔπασχε ἀπό κάποια μορφή ἀλλοδύνης. Ἡ ὁποιοδήποτε ἀβλαβής δραστηριότητα ὅπως τό νά ἀκούει ἐπώδυνες ἱστορίες, ἡ χειραψία, τό ἄγγιγμα, ὁ ἐναγκαλισμός μέ κοντινούς της ἀνθρώπους ἔδινε τήν  ἐντύπωση πώς προκαλοῦσε κάποια μορφή πόνου στήν Ἀγγελική.

"Δέν ξέρω ἄν σᾶς εἶπε κάποιος" ἄρχισε σχεδόν εὔθυμα, "ἔχω ἕναν ὄγκο στόν ἐγκέφαλο πού ἔχει ἐπηρρεάσει τή μνήμη μου". Ἔγνεψα καταφατικά. "Παρακαλῶ συγχωρεῖστε με γι αὐτή τήν ἐρώτηση, ἀλλά τήν κάνω σέ ὅλους. Θά μπορούσατε νά μοῦ ὑπενθυμίσετε τό ὄνομά σας καί ἀπό πού σᾶς ξέρω;" "… τό ὄνομά μου εἶναι Κώστας. Ἤμασταν στήν ἴδια σχολή καί ἐργαζόμασταν γιά λίγο καιρό μαζί..."

"Ἤμασταν λοιπόν συμφοιτητές. Ὑποθέτω αὐτό θά ἦταν πρίν ἀπό πολλά χρόνια. Διατηρήσαμε ἐπαφή ἀργότερα; Ἤμασταν φίλοι; "Τήν κοίταξα χωρίς νά ἀπαντήσω. Θά ἦταν ἀγενές νά πῶ ὅτι δέν σκέφτηκα ποτέ πώς ἤμασταν φίλοι. Ἐννοῶ, ἐάν ἕνα άτομο θεωρεῖ κάποιον φίλο, καί ὁ ἀλλος τό ἀρνηθεῖ, αὐτό θά ἦταν μᾶλλον ἐπώδυνο. Ἀλλά ἡ Ἀγγελική δέν εἶχε καμμιά μνήμη ἔτσι κι ἀλλοιῶς. Καθώς τά σκεφτόμουν ὅλα αὐτά  ἄρχισε νά μιλᾶ. "Ἐντάξει... Συμβαίνει συχνά αὐτό... ὑπάρχουν γκρίζες περιοχές στίς ἀνθρώπινες σχέσεις, ἔτσι δέν εἶναι; Συναντᾶμε ἀνθρώπους, τούς βλέπουμε καθημερινά στό τραῖνο ἤ στή δουλειά, τούς λέμε γειά, ἀλλά δέν τούς ξέρουμε πραγματικά. Λέμε εἶναι φίλοι μας, ἀλλά δέν μπορεῖ νά εἶναι κανείς φίλος μέ ἑκατοντάδες ἀνθρώπους πού συναντᾶ καθημερινά. Εἶναι ἀρκετό ὅτι εἴχαμε κοινή ἱστορία. Ἤμασταν ἕνα μικρό μέρος ὁ ἕνας στήν ἱστορία τοῦ ἄλλου." 

Ἀκολούθησε μιά μικρή παύση καί μετά συνέχισε: "Σᾶς εὐχαριστῶ πάντως πού κάνατε τόν κόπο νά ἔρθετε. Ἐκτιμῶ τίς ἐπισκέψεις ἀνθρώπων πού γνώρισα στό παρελθόν. Ξέρετε ἡ ἀπώλεια τῆς μνήμης ἰσοδυναμεῖ μέ τήν ἀπώλεια ὁλόκληρης τῆς αἴσθησης τοῦ ἑαυτοῦ μας. Ἡ αἴσθηση τοῦ ἑαυτοῦ ἀπαιτεῖ τήν παρουσία ἄλλων, μιᾶς κοινότητας, ὄχι μόνο γιά νά παρέχει μιά γλῶσσα, ἀλλά γιά νά παρέχει τίς κοινωνικές ἔννοιες τῆς ἀτομικότητας οἱ ὁποῖες βοηθοῦν στήν ἄρθρωση τῆς ἐρμηνείας τοῦ ἑαυτοῦ. Ὁ καθένας ἔχει ἕνα παρελθόν καί ἡ ἀποκοπή ἀπό ἐκεῖνο τό παρελθόν παραμορφώνει τίς σχέσεις του, ἀλλοιώνει τήν ἐρμηνεία τοῦ ἑαυτοῦ του." 

Θεωρώντας πώς τά σχόλιά μου θά κατάφερναν νά ἀπαλύνουν τήν αἰχμηρότητα τῶν παρατηρήσεών της ὑπέδειξα πώς κατά πάσα πιθανότητα ὑπερτονίζει τή σημασία τῆς σχέσης μεταξύ μνήμης-κροταφικοῦ λοβοῦ καί ἀτομικῆς ταυτότητας. "Κροταφικός λοβός ἤ ὄχι σοῦ ἀρέσουν τά ἴδια πράγματα, οἱ αἰσθήσεις δέν ἀλλάζουν. Τά βασικά γνωρίσματα τῆς προσωπικότητας δέν ἐπηρρεάζονται ἀπό τόν κροταφικό λοβό." Ἡ Ἀγγελική παρέμεινε ἀτάραχη. "Πολλοί ἀπό μᾶς ἀδυνατοῦν νά κατανοήσουν τή σύνδεση μεταξύ τῆς μνήμης καί τοῦ ἑαυτοῦ"ἀπάντησε. "Αὐτό πού εἶναι κάποιος εἶναι τό σύνολο τῶν ἐμπειριῶν του. Τό πού πῆγε σχολεῖο, ποιοί ἦταν οἱ φίλοι του, ὅλα ὅσα ἔχει κάνει καί ἐξίσου σημαντικά ὅλα αὐτά πού εἶχε ἐλπίσει πώς θά κάνει. Τό ἄν προτιμῶ παγωτό βανίλια ἤ σοκολάτα, ταινίες δράσης ἤ κωμωδίες, ὅλα ἀνήκουν στήν ἱστορία, ἀλλά ἡ δυνατότητά μου νά γνωρίζω αὐτές μου τίς προτιμήσεις μέσω τῆς συσσωρευμένης μνήμης εἶναι αὐτό πού μέ καθορίζει ὡς πρόσωπο. Εἶμαι ὄχι μόνο κάποια πού τῆς ἀρέσει τό παγωτό σοκολάτα, εἶμαι κάποια πού γνωρίζει, πού θυμᾶται πώς τῆς ἀρέσει τό παγωτό σοκολάτα. Καί θυμᾶται καί τά μέρη πού προτιμοῦσε νά τό ἀγοράζει καί τούς ἀνθρώπους μέ τούς ὁποίους τό ἔτρωγε."

Ἡ καλοσύνη δέν ἔχει πολλές παραστάσεις. Δέν εἶναι μιά ἀπό τίς θεολογικές ἀρετές -πίστη, ἐλπίδα  ἤ  φιλανθρωπία. Οὔτε ἔχει καμμιά σχέση μέ τίς βασικές ἀρχές -δύναμη, φρόνηση, σύνεση, μετριοπάθεια. Τό τί εἶναι ἡ καλοσύνη παραμένει μυστήριο. Ἡ καλοσύνη εἶναι ἄχρηστη. Τουλάχιστον, δέν ἀνήκει στόν κόσμο τῆς χρησιμότητας. Εἶναι κάτι περισσότερο ἀπό χριστιανική, εἶναι ὀρθόδοξη, εἶναι ἀναρχική. Ἡ καλοσύνη κατοικεῖ στήν ἐξτρεμιστική καρδιά, τό ξίφος της ἀνυψώνεται ἐναντίον τῶν νεωτερισμῶν, τοῦ φιλελευθερισμοῦ, τῆς "δημοκρατίας", τοῦ σοσιαλισμοῦ, τῆς δεξιᾶς, τῶν δωροδοκιῶν... Ἡ καλοσύνη λέγουν πολλοί ἀνήκει στή φαντασία. Μερικοί αὐτό τό ἀποκαλοῦν προσωπικότητα, ἄλλοι τό λένε "ψυχή". Ὅταν εἶδα τήν Ἀγγελική ἡ καλοσύνη της ἦταν ἀκόμα ἐκεῖ. Ὅπως καί νά τό πεῖ κάποιος ὁ ὄγκος πῆρε τή μνήμη τῆς Ἀγγελικῆς ἀλλά αὐτό τό πράγμα δέν τό ἄγγιξε.



Τρίτη, 2 Οκτωβρίου 2018

Ἔρωτας καί ἐπανάσταση


Ἄν ἡ ἀφομοίωση στό περιβάλλον εἶναι γιά τόν ἄνθρωπο ἕνα τόσο σύνθετο ἔργο ὅσο δέν εἶναι γιά τά ὑπόλοιπα ζωντανά ὄντα, κι ἄν γιά νά ζήσει ὁ ἄνθρωπος, χρησιμοποεῖ αἰσθήματα καί κρίσεις, αὐτό σημαίνει ὅτι ἔχει ἀνάγκες διαφορετικές ἀπό ἐκεῖνες τῶν ὑπολοίπων ὄντων. Μόνον ὁ ἄνθρωπος δημιουργεῖ πολιτισμό καί ἀναπτύσσεται σέ σχέση μ’αὐτόν. Κάτι τέτοιο λοιπόν πρέπει νά σημαίνει ὅτι ὁ πολιτισμός ἀντιστοιχεῖ σέ ἀνάγκες εἰδικά ἀνθρώπινες. Ἀλλά οἱ ζωτικές ἀνάγκες τοῦ ἀνθρώπου, σέ σχέση μέ τήν ἐπιθυμία, ὅπως ἄλλωστε καί οἱ ἀνἀγκες ὅλων τῶν ζώων, ἀνάγονται εἴτε στή διατροφή εἴτε στό σέξ. Πρέπει συνεπῶς τώρα ν’ἀνακαλύψουμε σέ ποιά ἀπό τίς δύο λειτουργίες ἀντιστοιχεῖ ὁ πολιτισμός. Δέ μποροῦμε νά καταλήξουμε μέ σύγκριση, ἐφόσον ἡ ἁπλή παρατήρηση τῶν γεγονότων δέν θά μᾶς ἐπέτρεπε νά ταχθοῦμε ὑπέρ τῆς μιᾶς κι ὄχι ὑπέρ τῆς ἄλλης, διότι καί ἡ διατροφή καί ἡ σεξουαλική ζωή τοῦ πολιτισμένου ἀνθρώπου διαφέρουν ἀπό τήν διατροφή καί τή σεξουαλική ζωή τοῦ ἄγριου ἤ τοῦ ζώου.

Τό συγκεκριμένο δεδομένο τοῦ ὁποίου ἡ μελέτη θά μᾶς ἐπέτρεπε νά ἀνακαλύψουμε τή φύση τῆς ἀνάγκης τοῦ ἀνθρώπου, πρέπει νά εἶναι κάτι πού χαρακτηρίζει τόν πολιτισμό. Αὐτό πού διακρίνει τό περιβάλλον τοῦ πολιτισμένου εἶναι, ὅπως ἤδη ἔχουμε δεῖ ὅταν μελετούσαμε τό σύμβολο, ἡ διαμόρφωση στό ὑπαρκτό περιβάλλον μιᾶς νέας ἔννοιας, πού δέν ἀφορᾶ ἄμεσα οὔτε στή διατροφή οὔτε στό σέξ: τῆς ἔννοιας τῆς ἀξίας. Τά ἀντικείμενα ἔχουν γιά τόν ἄνθρωπο ἀξία καθεαυτήν ἄρα θά πρέπει νά προχωρήσουμε μέ τή μελέτη τῆς ὑπάρχουσας σχέσης μεταξύ τοῦ ἀντικειμένου ἀξίας καί τῆς ἀνάγκης. Ἡ ἀξία εἶναι εἰδική ἔννοια, εἶναι ἡ κοινωνική μορφή πού τό πολιτισμένο ὄν δίνει στήν ἐπιθυμία του γιά τό ἀντικείμενο. Νά γιατί ἡ δυναμική κίνηση τῆς κοινωνίας δέν ἀνάγεται οὔτε στή διατροφή οὔτε στό σέξ, ἀλλά εἶναι εἰδική καί συνιστᾶ οἰκονομική κίνηση. Κάθε ἀντικείμενο πού ἐπιθυμεῖ ἡ κοινωνία ἔχει οἰνομική ἀξία. Γιά νά γνωρίσουμε τήν προέλευση τοῦ πολιτισμοῦ καί γιά νά καταλάβουμε τόν ψυχολογικό ρόλο τῆς ἀξίας θά πρέπει νά μελετήσουμε τό ἀντικείμενο ὡς σύστοιχο τῆς κοινωνικῆς ἐπιθυμίας σέ σχέση μέ τήν ἐπιθυμία καθεαυτή. Ξέρουμε ὅμως ὅτι τό ἀντικείμενο ἔχει γιά τήν ἐπιθυμία ἀξία σεξουαλική. Ἄρα θά μπορέσουμε ἴσως νά ἀνακαλύψουμε καί τήν προέλευση καί τόν μηχανισμό τῆς δυναμικῆς τοῦ πολιτισμοῦ μέ τή μελέτη τῆς σχέσης μεταξύ τοῦ ἀντικειμένου καί τῆς σεξουαλικῆς ἐνέργειας. Ἡ ἠθική μας θά πρέπει τότε νά εἶναι σύμφωνη μέ τούς νόμους πού καθορίζουν τήν ἐξέλιξη τῆς κοινωνικῆς ἐπιθυμίας. Νά γιατί ἡ ἠθική μας δέ θά πρέπει νά εἶναι ἀντίθετη μέ τή διαλεκτική τῆς οἰκονομικῆς κίνησης τῆς κοινωνίας.
Γνωρίζουμε ὅτι ἡ ἐπιθυμία ἀναζητᾶ τήν ἡδονή: τήν πλήρη καί ὁριστική ἡδονή πού τό Ἐγώ μας συλλαμβάνει προκαταβολικά καί πού τό ὀνομάζουμε εὐτυχία. Γιά τήν κοινωνία, ἡ εὐτυχία θά εἶναι ἡ ὁλοκλήρωση τῆς ἐπιθυμίας της. Ἡ εὐτυχία εἶναι, ἄρα, ἡ ἰδανική ἡδονή, καί τό ἰδανικό τοῦ ἀνθρώπου δέν μπορεῖ νά εἶναι ἄλλο ἀπό τήν ἀνακάλυψη τῆς εὐτυχίας. Ἡ εὐτυχία εἶναι ἡ ἀπόλυτη ἡδονή. Ἡ ἡδονή ἱκανοποιεῖ  ὁλόκληρη τήν προσωπικότητα, στήν συγκινησιακή της ζωή, συνειδητή καί ἀσυνείδητη, στά συναισθήματα καί στό πνεῦμα της. Ἔτσι ἐνῶ τό ζῶο μπορεῖ νά ἀναζητᾶ, καί ὄντως ἀναζητᾶ, τήν ἡδονή, δέν κυνηγάει τήν εὐτυχία, πού εἶναι τέλεια ἡδονή καί πού μόνο ὁ πολιτισμένος μπορεῖ νά συλλάβει, γιατί μόνον αὐτός εἶναι ἱκανός νά ἐκφέρει κρίση καί νά τήν προκαταλάβει. Ὅ,τι χαρακτηρίζει τή συμπεριφορά τοῦ πολιτισμένου ἀνθρώπου, λοιπόν, εἶναι ἡ ἀναζήτηση τῆς εὐτυχίας. Ἐπειδή ὁ ἄνθρωπος εἶναι τό μόνο ὄν πού τήν ἀναζητᾶ, εἶναι καί τό μόνο ὄν πού ἀνακάλυψε μιά συμπεριφορά πού εἶναι ἡ ἀπόλυτη ἄρνηση τῆς ἡδονῆς καί ἡ ἀντίθεση τῆς εὐτυχίας: τήν αὐτοκτονία. Ὑποστηρίχθηκε ὅτι ὑπάρχουν ζῶα πού αὐτοκτονοῦν. Εἶναι λάθος. Ὅπως κάποιοι ἄνθρωποι, ἔτσι καί κάποια ζῶα μποροῦν νά πεθάνουν ἀπό πόνο, μποροῦν δηλαδή νά χάσουν τήν ἐνέργεια πού τούς εἶναι ἀπαραίτητη γιά νά ἀντισταθοῦν στόν πόνο. Ὅμως ἡ αὐτοκτονία δέν εἶναι τό ἀποτέλεσμα ἔλλειψης ἐνέργειας. Ἀντίθετα γιά νά αὐτοκτονήσεις θά πρέπει νά δράσεις. Ἡ αὐτοκτονία εἶναι ἀποτέλεσμα συνειδητῆς δράσης, πού κατευθύνεται ἐναντίον τῆς ἴδιας τῆς πηγῆς της, ἐναντίον τῆς ζωῆς της δηλαδή.
Ἀφοῦ ἡ εὐτυχία εἶναι σύστοιχο τῆς ἐπιθυμίας, ἡ προέλευσή της θά πρέπει νά εἶναι σεξουαλική. Κι ἐφόσον ἡ εὐτυχία εἶναι διευρυμένη ἐπιθυμία – διότι εἶναι ἐπιθυμία πού ἐκπηγάζει ἀπό ὅλη τήν προσωπικότητα καί ὄχι μόνο ἀπό τό Ἐγώ - ὡς ἐπιθυμία εἶναι, προφανῶς διευρυμένη σεξουαλικότητα. Αὐτό σημαίνει ὅτι τό ἀντικείμενο τῆς εὐτυχίας πρέπει νά εἶναι ἕνα διευρυμένο σεξουαλικό ἀντικείμενο, κι ὅτι, κατά συνέπεια, δέ μπορεῖ νά εἶναι καθαρά φυσιολογικό. «Ὁ ἄνθρωπος δέν εἶναι μόνο προϊόν τῆς φύσης, ἀλλά ἀκόμη, σ΄ἕναν πιό ὑψηλό βαθμό, προϊόν τοῦ συνόλου τῶν κοινωνικῶν σχέσεων», γράφει ὁ Ριάζανοφ. Αὐτή ἡ επιθυμία τῆς εὐτυχίας κι αὐτό τό ἀντικείμενο τῆς εὐτυχίας, ἀποτελοῦν ὅ,τι ὀνομάζουμε ἔρωτα. Ὅ,τι εἶναι ἡ σεξουαλικότητα γιά τήν ἐπιθυμία, εἶναι καί ὁ ἔρωτας γιά τό συναίσθημα, τό ὁποῖο εἶναι ἡ μορφή ἐκείνη τῆς ἐπιθυμίας πού περιβάλλει ὅλη τήν προσωπικότητα. Ἡ ἠθική τῆς εὐτυχίας-ἐπιθυμίας εἶναι, λοιπόν, ἠθική τοῦ ἔρωτα.
Γιά νά βρεῖ τήν εὐτυχία, ὁ ἄνθρωπος πρέπει νά ἐρωτευθεῖ!
Ὅταν λέμε ὅτι ὁ ἔρωτας ὡς ἀντικείμενο εἶναι διευρυμένη σεξουαλικότητα, σημαίνει ὅτι δέν μπορεῖ νά εἶναι οὔτε ἀντίθετος οὔτε ταυτόσημος μέ τό σεξουαλικό ἀντικείμενο. Ὁ ἔρωτας θά εἶναι, ἑπομένως, σεξουαλικότητα μετουσιωμένη. Ἀλλά στό ἀντικείμενο τῆς μετουσίωσης ἀντιτίθεται τό ἀντικείμενο τῆς νεύρωσης. Ὀνομάζουμε ἀντικείμενο ἐκεῖνο πού, ὑποχρεώνοντας τήν ἐπιθυμία, γιά τόν ἕνα ἤ τόν ἄλλο λόγο, νά καθηλωθεῖ σέ κάτι πού παρακωλύει τήν κανονική της ἐξέλιξη, ἐμποδίζει τόν ἄνθρωπο νά βρεῖ ἱκανοποίηση κατάλληλη γιά τή φυσική του ἀνάπτυξη. Ὁ νευρωτικός υἱοθετεῖ ἀπέναντι στόν φυσιολογικό σκοπό μιά στάση φυγῆς, διότι ἔχει τάση νά κατευθύνεται πρός μία πραγματικότητα ἀντίθετη πρός τά φυσιολογικά του ἐνδιαφέροντα. Κάθε φυγή εἶναι νεύρωση ἐνῶ ἡ μετουσίωση εἶναι διεύρυνση τοῦ κανονικοῦ σεξουαλικοῦ ἀντικειμένου. Ἀφοῦ ἡ ἐπιθυμία δέν εἶναι μόνο ἀτομική ἀλλά καί κοινωνική, θά ἐχουμε κατ’ἀνάγκην κοινωνικές νευρώσεις. Κι ἀφοῦ ἡ θρησκεία, ὅπως εἴδαμε, εἶναι φυγή, δέ μπορεῖ παρά ν’ ἀποτελεῖ κοινωνική μορφή νεύρωσης. Κάθε κοινωνική νεύρωση εἶναι καί νεύρωση τοῦ ἀτόμου, διότι σέ τελευταῖα ἀνάλυση θἀ ἀνακαλύπτουμε πάντα στή βάση μιᾶς κοινωνικῆς νεύρωσης μιάν ἠθική ἐπιταγή μή-λογικῆς προέλευσης πού ἀπαγορεύει τήν ἐκπλήρωση κάποιας ἀτομικῆς ἐπιθυμίας. Γιά τό ἄτομο ὅμως ἡ κοινωνική νεύρωση δέ εἶχε ποτέ τόσο τρομακτικές συνέπειες ὅσο ἡ ἀτομική νεύρωση διότι τό νά δεχθεῖς μιά κοινωνική νεύρωση σημαίνει ἤδη ὅτι συμμορφώνεσαι σ’ἕνα περιβάλλον, σημαίνει ὅτι προσαρμόζεσαι ἀντί νά φεύγεις - ἐντούτοις, μέ μόνη τή διαφορά ὅτι αὐτή ἡ προσαρμογή θά εἶναι μερική, ἀφοῦ κάθε φυγή ἀπό τήν πραγματικότητα, ἀκόμη καί ἡ συλλογική φυγή, ὑποχρεώνει τό ὄν νά δεχθεῖ μιάν ἠθική πού, τουλάχιστον σ’ἕνα σημεῖο, θά πρέπει ἐξ ὁρισμοῦ νά εἶναι ἀντίθετη πρός τήν ἠθική τῆς ἐπιθυμίας. Ἀπό τήν ἄλλη κάθε κοινωνική ἀπελευθέρωση δέν ἀποτελεῖ ἀναγκαστικά ἀτομική ἀπελευθέρωση. Εἶναι δυνατόν, καί συμβαίνει πολύ συχνά, μιά ἐπαναστατική ἠθική νά γίνεται ἀποδεκτή ἀπό ἄτομα γιά λόγους νευρωτικούς. Γι’αὐτούς τούς ἀνθώπους οἱ ἐπαναστατικές διεκδικήσεις, ἀντί νά εἶναι ἡ κανονική συνέπεια ἑνός ἀγῶνα γιά μεγαλύτερη ἀπελευθέρωση, γίνονται μέσον γιά νά ἐπιταχύνουν τό ρυθμό τῆς ἀτομικῆς τους νεύρωσης. Εἶναι ὁ λόγος γιά τόν ὁποῖο συχνά οἱ ἐπαναστάτες δροῦν καί στή συνέχεια καταλήγουν νά σκέφτονται μέ τρόπο ἀντιεπαναστατικό. Ἡ προσωπική τους νεύρωση τούς ἐμποδίζει νά σχηματίσουν σωστή ἀντίληψη τῆς ἐπαναστατικῆς συμπεριφορᾶς. Ἡ παρέκκλιση, πού ἡ νεύρωσή τους κάνει στήν ἐπιθυμία τους νά ὑποστεῖ, ἐπηρεάζει τίς πράξεις τους καί στή συνέχεια τίς ἰδέες τους. Νά γιατί τόσοι καί τόσοι ἐπαναστάτες καταλήγουν τόσο συχνά νά περνοῦν στήν ἀντίδραση. Ἡ ἀναπόφευκτη μετάθεση πού ἀναπτύσσεται ὁρισμένες στιγμές μεταξύ ἀτομικῆς καί κοινωνικῆς ἐπιθυμίας, παράγει ἀπογοητεύσεις, ἀκὀμη καί προδοσίες. Ὅμως αὐτός ὁ κίνδυνος, ἰδωμένος ἀπό τή γωνία τοῦ κοινωνικοῦ γίγνεσθαι, εἶναι σχετικά ἀσήμαντος, γιατί δέν προσδιορίζει παρά μόνο τή συμπεριφορά κάποιων ἀτόμων καί ὄχι τό ἴδιο τό ἐπαναστατικό κίνημα. Εἶναι διαφορετικά ὅταν οἱ δυσκολίες τῶν συνθηκῶν τοῦ ἀγῶνα λυγίζουν τήν ἐπαναστατική ἐπιθυμία τῶν μαζῶν καί τήν ὑποκινοῦν νά βρεῖ νευρωτικό ἀντιστάθμισμα στήν παρεμποδιζόμενη ἐπιθυμία τους, διότι τότε κοινωνική πρωτοπορία ἀναζητᾶ ὑποκτάστατο τῆς συγκεκριμένης πραγματικότητας καί ἀναπτύσσει μιά ψύχωση πού μεταβάλλει τόν ἔρωτα τῆς ἐπανάστασης σέ λατρεία τῆς ἐπανάστασης καί τήν ἐκτίμηση γιά τόν ἀρχηγό σέ τυφλή λατρεία τοῦ προσώπου του.
 Ἄν τό πρόβλημα τοῦ ἔρωτα εἶναι τόσο δυσεπίλυτο γιά τό ἄτομο καί τήν κοινωνία, εἶναι γιατί ἡ ἀνακάλυψή τοῦ ἀντικειμένου τοῦ ἔρωτα γίνεται ἀργά καί μετά ἀπό μακρόχρονη ὀντογενετική καί φυλογενετική ἐξέλιξη, πού σήμερα δέν ἔχει ἀποπερατωθεῖ. Ὅπως κάθε ἐξέλιξη, ἔτσι καί ἡ ἐξέλιξη τῆς ἐπιθυμίας γίνεται κοπιαστικά. Ἄν γιά τό ζωικό εἶδος πού φτάνει σ’αὐτό τό βαθμό ἀνάπτυξης πού ὀνομάζεται ἄνθρωπος ἡ σεξουαλική ἐπιθυμία εἶχε βρεῖ ἕνα ἀντικείμενο τοῦ ὁποίου ἡ ἀναζήτηση γινόταν ἤδη μέσω κληρονομικῶν συνηθειῶν, δηλαδή ἀπό ἔνστικτο, δέ συνέβαινε τό ἴδιο γιά τήν ἐπιθυμία ὡς συναίσθημα. Ἡ ἀνάπτυξη τῆς συναισθηματικῆς ἐπιθυμίας δέν ἀρχίζει παρά μέ τήν ἐμφάνιση τοῦ πολιτισμένου ἀνθρώπου.

Ἀπόσπασμα ἀπό τό βιβλίο Ἑστίες Πυρκαγιᾶςτοῦ Νικόλα Κάλας (Nicolas Calas)
Μετάφραση Γιάννα Σαββίδου
Ἐκδόσεις Gutenberg, Ἀθῆνα 1997  


Τετάρτη, 19 Σεπτεμβρίου 2018

Ἀκρόπολη


Στό πρῶτο πλάνο
ὁ Παρθενός
ὁ δηλητηριασμένος μέ ψυχαρική μελάνη
ὁ ψεύτικος, ὁ νεκρός
ὁ σκοτωμένος μέ φακό σέ πλούσιο χαρτί
ἀπό τόν Μπουασονά
νεκροθάπτη τῆς Ἑλλάδας –
γιά φόντο χέρια σταυρωμένα
μπλεγμένα
σέ θέση προσευχῆς
ἐντατικῆς προσευχῆς
τά χέρια φλύαρα χοντρά
ἐξόχως χοντρά
στά δάχτυλα γιά δαχτυλίδια
σύρματα ἠλεκτρικά
πού τρεμοσβοῦν τή λέξη
Ρ ε ν ά ν
– ὁ ἐπίσημος τῆς Ἀκρόπολης
κανδηλανάφτης –
πάνου στά μάρμαρα
πόδια, κοιλιά, στήθια, χέρια
μαλλιά ξέπλεκα
τῆς Νταλιλᾶς
ἀλλά οἱ τρίχες κομμένες
εἶναι χορεύτρα πού βαρέθηκε τά παρκέτα
καί πηδᾶ
σέ παλιά μάρμαρα
προκλητικά
πηδᾶ άνάμεσα σέ κολόνες
τοποθετημένες φανταστικά
ἀπό ποιητή μεγαλόπνοο πολύ
τόν Χέρ Κάρλ Μπέντεκερ –
κι ὅλα αὐτά
κάποιας ἔκθεσης Ζαππείου ὁ προβολέας
ρεκλάμα οἴκου γαλλικοῦ
τά χτυπάει σαδικά
μέ μπουνιές στ’ αὐτιά μας
ἔχει ἀπόφαση ὁ ἀθεόφοβος
νά ριμάρει μέ τό φεγγάρι
ἐνῶ σέ νύχτες πανσελήνου
ὁ φορατζῆς εἰσπράττει τά φιλιά
πού κρύβει ψεύτικης καρυάτιδας ἡ φούστα
κι ἀφήνει σ’ αὐτές
χοντρές κοιλιές
σ’ αὐτούς σωληνάρια ἑξακόσια ἕξ
μόνο κύλινδροι φαίνονται ἐδῶ πέρα
κολόνες ἴσιες πεσμένες
μαρμάρινες και ἄλλες
ρόλ-φίλμ, ἀγκφά, κοντάκ
νομισμάτων – τά ρέστα
ἀλλαγμένων δολαρίων καί στερλινῶν
κυλινδρικά ἐπίσης οἱ λέξεις ἐτοῦτες
ζουμερά πέφτουν
λέξεις ἐμπνευσμένες
ἀπό τή φρίκη πού μᾶς προξενοῦν
οἱ κανονιές τοῦ Μοροζίνη –
τά κανόνια κι αὐτά κυλινδρικά
κάθε μέρα γκρεμίζουν τίς ἀκρόπολες
κάθε μέρα γκρεμίζουν τίς ἀκροπόλεις
πού ἀναστηλώνουν ἄλλοι σέ πλάκες ἀρνητικές
φωνάζουν τά κλίκ τῶν κοντάκ
λέξεις πού ἀπαγγέλλει
μέ ρυθμό μηχανῆς ἄντλερ
κυρία ἠθοποιός
ἐκπορνεύει τ’ αὐτιά μας
μ’ ἀδύναμο λάρυγγα
ὀχετό τῆς ψυχῆς της
πού χύνει τελικά
σέ χειροκροτήματα
– μαῦροι ἀφροί θάλασσας ἐνετικῆς.

Νικόλας Κάλας -Γραφή καί φῶς

Τρίτη, 22 Μαΐου 2018

Ὁ ὀρθὸς λόγος ὑπὸ ( προοδευτικὸ) διωγμὸ...


Ἀριστερὰ ἕνα ζωντανὸ παράδειγμα ἁρμονικῆς συνύπαρξης πίστεως καὶ ὀρθοῦ λόγου.  Δεξιὰ ἡ κλασσικὴ περίπτωση τοῦ πῶς ἡ " ἐλευθερία τῆς ἔκφρασης" μεταπίπτει σὲ σκοταδισμὸ, ὅταν λειτουργεῖ ὡς σημαία εὐκαιρίας.
«Πρόσφατα πέθανε ἕνας διακεκριμένος ἀστροφυσικός, ὁ Στῆβεν Χόκινγκ. Ἔσβησε κι αὐτὸς ὅπως τόσοι ἄλλοι. Θαμπωμένος ἀπὸ τά ἐπιστημονικά του ἐπιτεύγματα, γεμάτος ἔπαρση καὶ ἀλαζονεία ἰσχυριζόταν ὅτι δὲν χρειάστηκε τὸ χέρι τοῦ Θεοῦ, γιὰ νὰ δημιουργήσει τὸ σύμπαν, ἀλλὰ ἔγινε μόνο μὲ τὴν δύναμη τῶν νόμων τῆς φύσης. Ὁ Θεὸς ἀποσύρθηκε ἀπὸ τὸ σύμπαν καὶ τὸν ἄνθρωπο καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ μεταθανάτια ζωὴ εἶναι ἕνα παραμύθι. Βέβαια αὐτὸς καὶ ὅσοι τὸν ἀκολουθοῦν ξεχνᾶνε ὅτι ὑπάρχουμε, ἐπειδὴ ὑπάρχει ὁ Θεός. Ζοῦμε, γιατί τὸ θέλει Ἐκεῖνος. Ἡ ἀναπνοὴ μας εἶναι στὰ χέρια Του. Ὅσοι, λοιπόν, σκοτώνουν τὸν Θεὸ στὸν οὐρανό, ἀφήνουν τὸν ἄνθρωπο στὴ γῆ ὀρφανό, μόνο του καὶ ἀπελπισμένο στὶς ὀδύνες καὶ τά ἀδιέξοδά του». (Μητροπολίτης Κηφισιᾶς Κύριλλος,  πηγὴ )

Ὁ κ. Παπαδημούλης, μαζὺ καὶ ἡ «ἀριστερὰ» τῶν πάσης φύσεως κινημάτων καὶ συλλογικοτήτων, σπρωγμένοι ἀπὸ τὴν ἰδεολογικὴ χρεωκοπία τους ( λίγο τὄχεις νὰ δηλώνεις ἀνεξίθρησκος -ἄθεος καὶ τὴν ἴδια στιγμὴ νὰ προσκυνᾶς νυχθημερὸν τὸ ἱερατεῖο τῶν Βρυξελλῶν ὡς θρησκόληπτος;), ἐξεμάνησαν διαδικτυακῶς μὲ τὰ παραπάνω καὶ, ταράζοντας τὸν ὕπνο τοῦ Βολταίρου, ἔβγαλαν ἀπὸ τὸ συρτάρι τὴν "'ἐλευθερία τῆς ἔκφρασης" ὡς σημαία εὐκαιρίας ( ἐδῶ ), συνοδευόμενη ἀπὸ τὴν γνωστὴ συνταγὴ σπίλωσης, ποὺ ἐφαρμόστηκε καὶ γιὰ τὴν παρουσία τοῦ Μίκη Θεοδωράκη στὸ Σύνταγμα. Ὁ μητροπολίτης Κηφισιᾶς Κύριλλος ἀναγκάστηκε μὲ νέα του δήλωσι νὰ διευκρινίσει, μὲ νηφαλιότητα, τὰ αὐτονόητα…